امامت و رهبری، حاکمان زمان, حوادث، وقایع، هجرت

اسراف و تبذیر حاکمان عباسی

اینک به برخی از اسراف و تبذیرهای حاکمان عباسی به ویژه هارون و وابستگانش اشاره میشود. منصور به هر کدام از عموهایش که ده نفر بودند در یک روز ده هزار درهم میبخشد. هارون بعد از مرگش ششصد میلیون درهم و بیست و چهار میلیون دینار به ارث میگذارد. [۳۸۰] هارون صدها کنیز از بیت المال فراهم میسازد. کنیزی به چهل هزار درهم و نیز کنیزی به بیست و چهار هزار دینار، خریداری میکند. کنیزی دیگر به سی و شش هزار دینار یک شب با او به سر میبرد و او را به فضل بن ربیع وزیرش هدیه میکند. [۳۸۱] وی در یک مجلس به خاطر غنای ابراهیم موصلی، محکومیت زندان وی را میبخشد. [۳۸۲] «الآغانی» مملو از این نوع خبرهاست. هزینه هر وعده سفره هارون ده هزار درهم بود و برای هر وعده وی سی نوع خورشت میپختند. [۳۸۳] جعفر برمکی وزیر هارون سر سفره غذا از وی [ صفحه ۱۶۱] می پرسد میدانی هر لقمه غذای شما چه مقدار هزینه برداشته است؛ هارون می گوید سه درهم. وی میگوید چهارصد هزار درهم!! زیرا از روزی که گوشت بچه شتر خواسته بودی هر روز یک بچه شتر ذبح شده تا امروز که درخواست آن غذا را نمودهای برای شما فراهم باشد. [۳۸۴] آشپز هارون سفره را با زبان ماهی تزیین مینموده که هر پیش دستی آن هزار درهم هزینه بر میداشته است. [۳۸۵] . مراسم جشن عروسی هارون با «زبیده» بینظیر بود. ظرفهای طلای پر از نقره و ظرفهای نقره پر از طلا. برای دری که هارون به زبیده هدیه نمود، نتوانستند قیمت بگذارند. اسراف و تبذیری که در قصر هارون بود در کاخ های قیصرهای روم و کسری های ایران سابقه نداشت! خیزران مادر هارون هنگام مرگ تنها میراث غلاتش یک میلیون و شش صد هزار درهم بوده است. [۳۸۶] . محمد بن سلیمان فرزند منصور و فرمانده سپاه هادی عباسی در حادثه دلخراش فخ، فرماندار اهواز، بصره، عمان و فارس بود. هر روز صد هزار درهم پس انداز داشت. [۳۸۷] وی تا هنگام مرگ، آن قدر زراندوزی کرده بود که هارون دستور داد اموالی که به کار حکومت میخورد از بصره انتقال بدهند که تنها یک قلم آن ۶۰ میلیون درهم بوده است. [۳۸۸] وی در بصره قصری [ صفحه ۱۶۲] بنا میکند که نظیر نداشته است. [۳۸۹] ابراهیم موصلی شاعر ثناگوی دربار هنگام مرگ میراثی ۲۴ میلیون درهمی بر جامی گذارد. [۳۹۰] . هیچ یک از خلفا به مقدار هارون میراث ننهاد. تنها جواهرات وی به غیر غلات و مستغلات صد میلیون دینار بوده است. [۳۹۱] هارون به مروان بن ابیحفصه شاعر ثناگوی معروف که در ستایش وی شعر گفت پنج هزار دینار و ده غلام و خلعتهای بسیار بخشید. [۳۹۲] هارون به هر بیت شعر که در ستایش عباسیان گفته میشد هزار دینار صله میداد. [۳۹۳] این حکومت داری ننگین هارون عباسی است. حکومت داری و دنیاخواهی که بیارزش ترین و پست ترین میباشد. [۳۹۴] . زبیده دختر جعفر و نوه منصور دوانیقی از خلیفه زادگان اشراف عباسیان به شمار میرفت. وی با هارون الرشید ازدواج میکند. وی مادر «امین» خلیفه عباسی و جانشین هارون نیز میباشد. مادر مأمون فرزند دیگر هارون که بعد از کشتن امین به خلافت رسید، «مراجل» نام داشته و کنیز بوده است. [۳۹۵] . در مراسم عروسی زبیده با هارون که در قصر خلد (کاخ جاوید) با شرکت انبوهی جمعیت برگزار میشود، هارون به غیر از هزینه هایی که از [ صفحه ۱۶۳] اموال شخصی خود مصرف میکند (!) رسما پنجاه میلیون درهم از بیت المال هزینه کرد. مراسمی که در میان مسلمانان بینظیر بوده است. زبیده هنگامی که محمد امین را به دنیا آورد مروان بن ابیحفصه در ستایش وی شعر گفت. هارون سه هزار دینار به وی صله داد. زبیده دستور داد دهان وی را پر از گوهری کنند که ده هزار دینار ارزش داشت. [۳۹۶] زبیده صد کنیز در دربار داشت که قرآن حفظ میکردند و هماره صدای خواندن قرآن در قصر زبیده بلند بود. [۳۹۷] . زبیده هنگامی که در سال ۱۹۰ به حج رفت [۳۹۸] و مشاهده کرد که مردم مکه از بیآبی رنج میبرند، دستور داد از بیرون حرم از کوههای طائف تا مکه، ۶۰ کیلومتر کانال کشی نموده و برای مکه آب فراهم نمایند. هنگامی که این تصمیم را گرفت به وی گفتند هزینه آن زیاد خواهد شد، وی گفت انجام خواهم داد حتی اگر هر یک کلنگ زدن آن به یک دینار تمام شود، هزینه کانال کشی از یک میلیون و هفت صد هزار دینار بالا میزند. هزینه حج زبیده که ۶۰ روز به طول انجامید، به ۵۴ میلیون دینار رسید. [۳۹۹] این آب هنوز هم به سمت مکه جاری و معروف به عین الزبیده (چشمه زبیده) است. جدول و کانال آن بسیار دقیق و محکم در عمق دو سه متری زمین ساخته شده است. [۴۰۰] البته این مورد یکی از موارد مصرف صحیح اموال عمومی [ صفحه ۱۶۴] می تواند باشد. لیکن آن گونه هزینه نمودن اموال عمومی توسط هارون و وابستگانش و آن گونه بذل و بخششهای بیحساب با کدام یک از شؤون دینی همخوانی دارند؟! بیت المال مسلمین و اموال عمومی را این گونه هزینه نمودن و این گونه تباه نمودن، این گونه خواستههای نفسانی را ارضا نمودن با کدام یک از شؤون دینی همخوانی دارد؟ جز این که گفته شود این رفتارها با اسلام فاصله زیادی دارند. این تبذیرها، رفتار شیطانی است، ان المبذرین کانوا اخوان الشیاطین؛ [۴۰۱] «اسرافکاران و مبذرین، برادران شیاطین هستند.» آری، این گونه افراد ناشایست زمام امور مسلمانان را عهدهدار میشوند! این گونه رفتار اشرافی گری شاید با نفوذ دیگرانی مانند برمکیهای ایرانی تبار در دربار عباسی رواج گسترده پیدا کرد. زیرا حکومت داری عباسیان این تفاوت را با امویان داشت که هر مقدار امویان از نفوذ غیر عرب بلکه غیر از تبار امویان در دستگاه حکومت مانع میشدند، عباسیان درها را به سوی بیگانگان، عرب و عجم باز میگشودند. از این درهای باز همان گونه که کتابها و فرهنگها و فلسفهها و طب و علم نجوم به درون جامعه اسلامی و مدیریت حاکمان عباسی نفوذ نمود، آداب و رسوم کسری و قیصرها نیز رواج پیدا کرد. [۴۰۲] اوج این نفوذ در زمان هارون به وسیله برمکیها و در زمان متوکل به وسیله ترکها شکل گرفت. با این تفاوت که هارون [ صفحه ۱۶۵] پیش از این که برمکیها بساط خلافت هارون را برچینند، آنان را قلع و قمع نمود. لیکن ترکها با نفوذ در دربار، متوکل عباسی را به قتل رساندند.
برگرفته از کتاب امام کاظم علیه السلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *