اخلاق و فضائل

امام کاظم در معنی کلمه الله

عن الحسن بن راشد، عن ابیالحسن موسی بن جعفر ((ع)) قال، سالته عن معنی الله؟ قال: استولی علی ما دق و جل.
التوحید باب ۳۱ ح ۴
ترجمه: حسن بن راشد گوید: از امام هفتم (ع) از معنی کلمه الله پرسیدم؟
فرمود: استیلاء و تولی دارد بر هر چه هست از کوچک و بزرگ.
توضیح:
مناسب است حدیث دیگری از حضرت امیرالمومنین (ع) در اینجا نقل بشود: ان رجلا قام الیه فقال، یا امیرالمومنین اخبرنی عن بسم الله الرحمن الرحیم ما معناه؟
فقال: ان قولک: الله، اعظم اسم من اسماء الله عزوجل، و هو الاسم الذی لا ینبغی ان یسمی به غیر الله، و لم یتسم به مخلوق. فقال الرجل: فما تفسیر قوله – الله؟ قال: هو الذی یتاله الیه عند الحوائج و الشدائد کل مخلوق، عند انقطاع الرجاء من جیمع من هو دونه، و تقطع الاسباب من کل سواه.
التوحید باب ۳۱ ح ۵
ترجمه:
مردی در پیشگاه امیرالمومنین (ع) به پا خاسته و عرض کرد: مرا خبر بده از معنی – بسم الله الرحمن الرحیم؟ فرمود: کلمه – الله، بزرگترین اسمی است از اسماء الهی، و سزاوار نیست که دیگری با آن اسم شریف نامیده شود، و کسی هم تا به حال با این اسم نامیده نشده است.
آن مرد عرض کرد که: پس تفسیر و معنی این کلمه را بیان فرمایید؟
فرمود: الله کسی است که هر موجودی نزد شدائد و موقع درخواست حوائج به سوی او توجه و خضوع میکند، هنگامی که امید یاری از دیگران قطع شده، و اسباب و وسائل از همه افرادی که غیر پروردگار متعال باشد منقطع گردد.
و در این مورد مطالبی را توضیح میدهیم:
۱- الله: نام شخصی است برای پروردگار متعال، و این اسم بودن در لغات عبری و سریانی سابقه داشته است. و این کلمه در همان لغات، از ماده اله که به معنی عبودیت و تحیر است اخذ شده است. پس در کلمه الله: چندین جهت منظور است:
اول – نام بردن آن به پروردگاری که واجب مطلق فیذاته و ازلی و ابدی و نامحدود و نامتناهی است.
دوم – دلالت آن به موجب مادهاش بر معنی عبودیت و مفهوم معبود مطلق بودن.
سوم – توجه و خضوع و ذلت در مقابل این نور مطلق که نتیجه دو مفهوم گذشته است.
۲- استیلاء: خواستن ولایت و متولی شدن است، و ولایت به معنی در جانب و جهت شیء واقع شدن باشد به مقصد توجه و تدبیر و رسیدگی به امور و جریان آن، و از همین معنی است: مفاهیم ولایت و تولیت و متولی و والی شدن.
و این معنی نتیجه و حاصل تحقق عبودیت و خضوع تام در عبد باشد: زیرا برگشت عبودیت به حصول حالت ذلت و فناء کامل است، و چون حقیقت فناء تکوینا یا به اختیار محقق گردد: قهرا خداوند متعال متولی امور او شده، و جریان زندگی او را اداره خواهد کرد.
و مضافا بر این: بندگی و عبودیت و اطاعت پس از مشاهده تولیت و تدبیر امور و قضاء حوائج باشد در مرحله تکوین، تا باعث بر توجه و خضوع و اطاعت و اظهار بندگی گردد.
توضیح آنکه: استیلاء بر دو قسم باشد:
اول – استیلاء تکوینی که: تولیت و تدبیر امور موجودات و همه عوالم است در مقام ادامه وجود و ابقاء آنها، پس از ایجاد کردن.
دوم – استیلاء در مقام تشریع و جعل مقررات و ضوابط و احکام، در مراحل اختیار، و سپس در مقامات اجراء و عمل به آنها و در تسلیم و تفویض و عبودیت و فناء بندگان، یا عصیان و مخالفت آنان. پس در تمام این مراحل: استیلاء و متولی بودن خداوند متعال به همه عوالم و موجودات تکوینا و تشریعا ثابت است.
و این معنی ریشه و حقیقت الوهیت و معبود بودن و محیط و قیوم و خالق و مدبر بودن پروردگار متعال میباشد.
۳- الذی یتاله الیه کل مخلوق: تاله بصیغه تفعل از الاه و به معنی تعبد و عبودیت و خضوع باشد. و صیغه تفعل دلالت بر اخذ و اختیار میکند.
و به طوری که گفتیم: هر مخلوقی با توجه به ایجاد و تکوین و ابقاء و ادامه حیات خود، فقر و ضعف و احتیاج صد درصد خود را به خداوند خالق متعال تشخیص داده، و پیوسته در مقابل عظمت او اظهار ذلت و خضوع و بندگی میکند.
پس تفسیر و معنی کردن کلمه الله: با استیلاء بر همه موجودات، یا با اظهار خضوع و توجه بر او در حوائج، هر دو صحیح و مطابق اقتضای حقیقت الوهیت است، البته تفسیر اول از جانب پروردگار متعال نسبت به مخلوقات خود. و تفسیر دوم از جانب بندگان در مقابل عظمت و تکوین و تشریع و ایجاد و ابقاء خداوندی که مالک جهان و جهانیان است.
—————————————————————————————————————————————–
منبع: احادیث صعب امام هفتم و بررسی و تحقیق و توضیح لازم از آنها؛ علامه مصطفوی؛ مرکز نشر آثار علامه مصطفوی چاپ اول ۱۳۸۵٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام کاظم علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *