احادیث و سخنان

امام کاظم و حفظ آبروی مردم

موسی المروزی، عن ابیالحسن الاول قال: قال النبی صلی الله علیه و آله – من حفظ من امتی اربعین حدیثا مما یحتاجون الیه من امر دینهم بعثه الله عزوجل یوم القیامه فقیها عالما.
ثواب الاعمال ص ۱۶۲
ترجمه: موسی بن ابراهیم مروزی (معلم فرزند سندی بن شاهک) از امام هفتم که فرمود – پیغمبر اکرم فرموده است: کسی که از امت من چهل حدیث مربوط به امور دینی و وظائف الهی خود، حفظ کند: خداوند متعال مبعوث میکند او را در روز قیامت فقیه و عالم.
توضیح: در این حدیث شریف چندین موضوع محتاج به توضیح است.
۱- من حفظ: حفظ به معنی مراعات و مواظبت به شیء و ضبط کردن آن باشد. مانند رعایت و ضبط عهد یا نماز، که به معنی توجه و مواظبت به آنها و حفظ کردن از تخلف و اهمال و فوت و ضایع شدن است، و حفظ در مقابل اضاعه باشد. پس حقیقت حفظ: رعایت و ضبط در مقابل اهمال و اضاعه است، نه از بر کردن و به یاد سپردن. چنانکه حقیقت قراءت: تفهم و ضبط معانی الفاظ و کلمات است، نه خواندن و به زبان آوردن کلمات بدون تفهم و ضبط معانی.
۲- مما یحتاجون الیه: حاجت و احتیاج عبارت از وجود ضعف و نقصی است که نیاز به رفع و برطرف کردن آن باشد. پس احتیاج نتیجه تحقق نقص باشد، تا خواه و ناخواه درصدد تکمیل شود.
و با این قید اشاره میشود به بودن نقص در موردی که حفظ حدیث و انتخاب آن میشود، آن هم از لحاظ برنامه دینی.
۳- فقیها عالما: فقه به معنی فهم بر روی دقت و تامل باشد، و فقیه کسی است که علم و معرفت و فهم او مبتنی بر تحقیق و دقت و تامل کافی باشد.
و این معنی از جهت لغت عمومیت دارد به همه انواع علوم و معارفی که روی دقت و تحقیق انجام بگیرد، و در عرف شرع و متشرعین مخصوص است به علمای دینی و الهی که در مباحث و علوم دینی با دقت و تامل و فکر و تحقیق پیش میروند.
و اما کثرت اطلاق آن بر علمای در رشته فقاهت و مسائل فرعی عملی: از لحاظ مورد ابتلاء بودن این علم و این عالم نزد عموم طبقات مومنین و متدینین باشد. مضافا بر آنکه کسی که در رشته فقاهت مصطلح محقق و دقیق و متعمق شد: قهرا در سائر جهات علوم دینی و مخصوصا در رشتههای علوم اخلاق و معارف الهی نیز کاملا آگاه و مطلع و عالم خواهد بود.
و آقایان محصلین علوم دینی لازم است توجه پیدا کنند که: فقیه حقیقی صددرصد کسی است که در تمام رشتههای اعتقادی و اخلاقی و در احکام شرعی فرعی آگاه و محقق باشد.
و باز توجه شود که: آگاهی دقیق و علم پیدا کردن با حقیقت متوقف است به عمل و منطبق کردن آنها به نفس و اعمال خود، تا موفق شده به مرحله عینالیقین و بلکه حقالیقین برسد.
۴- به طوری که از این حدیث شریف استفاده شد، صدق فقیه بر شخصی که چهل حدیث حفظ میکند: به این شرائط است.
اول – چهل حدیث که از رسول اکرم یا از حضرات ائمه معصومین (ع) باشد: حفظ کند.
دوم – منظور و مفهوم حفظ: عبارت از رعایت و مواظبت کردن و ضبط است که کمترین اهمال و اضاعه در مفاهیم و مقاصد آنها صورت نگرفته، و دقیقا از آنها استفاده کرده، و مضامین آنها را به خود و افکار و اخلاق و اعمال خود منطبق سازد.
سوم – این چهل حدیث مربوط به موارد احتیاج دینی خود باشد: یعنی نواقص و جهات ضعف خود را از لحاظ اعتقادات و اخلاقیات و مسائل فرعی عملی که در جریان برنامه دینی دارد، برطرف کند.
چهارم – این چهل حدیث مربوط به امور دینی که مورد احتیاج او است باید انتخاب بشود، نه به طور مطلق: زیرا علوم دیگری که در رشتههای دینی و الهی نیست، مرتبط به عالم آخرت نخواهد بود، یعنی موجب تکمیل نفس و نورانیت روح نمیگردد، تا در عالم آخرت به حقیقت فقاهت مبعوث گردد. و علومی که مانند طبیعیات و ادبیات و ریاضیات و فلکیات و تاریخ است: با منقضی شدن عالم ماده و از بین رفتن حواس و قوای بدنی، از بین خواهد رفت.
پنجم – بعثه الله: یعنی این فقاهت در عالم ماورای ماده صورت خواهد گرفت، و معمولا این عالم روز قیامت میباشد. و اگر کسی در همین دنیا به موجب – موتوا قبل ان تموتوا – از عالم ماده گذشته، و حیات روحانی پیدا کند: قهرا این حقائق و تحولات را مشاهده خواهد کرد.
ششم – تناسب فقاهت با حفظ چهل حدیث: زیرا گفتیم که حفظ به معنی رعایت و مواظبت و ضبط احادیث است که از جهت مفاهیم و مضامین صورت بگیرد، و این معنی در حقیقت همان تفقه یعنی تفهم با دقت و تحقیق باشد. و الحمد لله رب العالمین، و الصلاه و السلام علی سیدنا و مولانا خاتم النبیین و آله الطیبین المعصومین.
—————————————————————————————————————————————–
منبع: احادیث صعب امام هفتم و بررسی و تحقیق و توضیح لازم از آنها؛ علامه مصطفوی؛ مرکز نشر آثار علامه مصطفوی چاپ اول ۱۳۸۵٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام کاظم علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *