امامت و رهبری، حاکمان زمان, حوادث، وقایع، هجرت

بعد اجتماعی امام کاظم مقابل جریان سقیفه

در بعد اجتماعی امام کاظم (ع) یک مدیریت صحیح و وسیع را برای تشکل همسوی اهل بیت پدید آورده است. شیعیان را مورد توجه قرار داده، [ صفحه ۲۲۷] به مسائل اجتماعی و اقتصادی آنان کمال اهتمام را میدهد. امام همام در این راستا به گونهای قدم بر میدارد، که نظام حاکم کمتر بتواند متعرض تشکل همسو شود. وی برای آرام نگاه داشتن خلیفهای خشن چون هارون حاضر میشود هنگام ورود هارون به مدینه به استقبال وی برود و در کنار هارون در برابر قبر رسول الله (ص) میایستد. هنگامی که هارون میخواهد جوسازی نموده و خود را خویشاوند و پسر عموی رسول الله (ص) معرفی کند، امام همام خطاب به رسول الله (ص) عرض میکند: السلام علیک یا أبه؛ رسول الله (ص) را پدر خطاب میکند و هارون را رسوا و سرافکنده مینماید. [۵۴۰] . در عین حال امام میپذیرد در شرایط خاصی برای ایجاد آرامش و مانع شدن از شرارتهای هارون و آسیب رساندن به پیروان اهل بیت از وی به عنوان «امیرالمؤمنین» یاد کند [۵۴۱] و به وی به عنوان خلیفه سلام کند. [۵۴۲] نتیجه این اقدام این میشود که هارون در ملاقات با امام اظهار میدارد من امکاناتی را در اختیار تو قرار میدهم تا دختران و پسران را پیوند ازدواج و زندگی آنان را سامان دهی. امام از وی تقدیر میکند و از جد هارون «عباس» به عنوان عموی رسول الله (ص) و عموی علی (ع) یاد میکند. آنگاه امام برای تأمین همین هدف یعنی ساماندهی اجتماعی جوانان تشکل همسو، آن امکانات را از هارون میپذیرد و خود اظهار میدارد اگر برای تأمین این هدف نبود، هیچ گاه اینها را نمیپذیرفتم، لو لا انی اری ان [ صفحه ۲۲۸] ازوج بها من عزاب بنی ابیطالب لئلا ینقطع نسله ابدا ما قبلتها، [۵۴۳] «اگر این هدف که با این امکانات بتوانم جوانان بدون همسر علویان را ساماندهی کنم تا نسل علویان تداوم یابد نبود، هیچ گاه این اموال را نمیپذیرفتم». نیز امام شبکه بزرگ نمایندگی و وکالت را ساماندهی نمودند. نمایندگان این سازمان در بیشتر نقاط کشور مستقر شده بودند و در امور اجتماعی و اقتصادی شیعه نقش ایفا میکردند. صدقات و خمسی که بزرگترین قلم در سازماندهی نابسامانیهای اقتصادی و اجتماعی است، دریافت نموده و امور شیعه را رسیدگی میکردند. فقرا و تهی دستان را دلجویی مینمودند، زمینه ازدواج جوانان را فراهم میساختند و دهها مشکل را از پیروان اهل بیت برطرف میساختند. این نمایندگان در نقاط مختلف و حتی دوردستی مانند آفریقا و مصر مستقر بودند [۵۴۴] و اموال فراوانی در نزد آنان در گردش بود. شرح حال برخی از این افراد گذشت. [۵۴۵] مات ابوالحسن (ع) و لیس من قوامه احد الا و عنده المال الکثیر، [۵۴۶] «موسی بن جعفر در حالی رحلت کردند که در نزد نمایندگانش اموال زیادی انباشته شده بود.» مثل علی بن حمزه، ۳۰۰۰۰ دینار و ۷۰۰۰۰ هزار درهم در نزد وی بود. [۵۴۷] نیز در نزد زیاد بن مروان قندی هفتاد هزار درهم بود. [۵۴۸] عثمان بن عیسی نماینده امام در مصر بوده است. [۵۴۹] افراد زیادی مانند [ صفحه ۲۲۹] سماعه بن مهران، حسن بن سماعه و محمد بن سماعه، ابن سراج، ابن مکاری، احمد بن حسن، علی بن وهیان، احمد بن حارث، منصور بن یونس، علی بن خطاب، ابراهیم بن شعیب، بکر بن محمد، ابراهیم بن ابیسمال، اسماعیل بن ابیسمال و…. و نیز سبب واقعی شدن اکثر این افراد اموالی بوده است که آنان به عنوان وکیل امام کاظم (ع) دریافت نموده بودند و در نزد آنان انباشته شده بود. البته اینها غیر دهها نفر از نمایندگان امام میباشند که فریب دنیا را نخوردند و سالم و سلامت امانت داری نمودند. افرادی چون ابن سراج، ابن المکاری، بکر بن محمد، احمد بن حسن میثمی، علی بن وهیان، احمد بن حارث، منصور بن یونس، محمد بن سماعه، حسن بن سماعه، سماعه بن مهران، علی بن خطاب، ابراهیم بن شعیب، ابراهیم بن ابیسمال، اسماعیل بن ابیسمال، سلیمان بن جعفر، یحیی بن قاسم، زرع بن محمد، جعفر بن خلف و محمد بن بشیر و… همه اینها را در کتابهای رجالی از فرقه ی «واقفیون» نام میبرند. [۵۵۰] . همچنین وزارت علی بن یقطین که از وزرای با نفوذ هارون که در واقع وزیر موسی بن جعفر (ع) در نظام عباسیان بود، از بزرگ ترین تلاشهای اجتماعی امام کاظم (ع) میباشد. اصولا شرط پذیرش وزارت که بهشت در برابر آن تضمین شده بود، این بود که به امور اجتماعی شیعیان رسیدگی کند. به برخی از تلاشهای علی بن یقطین در این راستا اشاره شد. البته تلاش های [ صفحه ۲۳۰] وی در سطح وزارت در تمام شؤون زندگی بوده است. هزاران مورد از کارها و مسؤلیتهای اجتماعی و اقتصادی به دست وی گره گشایی میشده است. این یکی از بزرگ ترین قدمهای اجتماعی از سوی امام کاظم (ع) در جهت ساماندهی تشکل همسوی اهل بیت (ع) می باشد. این اقدام امام دلیل بر تلاشهای حضرت در حفظ و حراست و ساماندهی امور تشکل همسوی اهل بیت (ع) میباشد.
برگرفته از کتاب امام کاظم علیه السلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *