حوادث، وقایع، هجرت

جبریان زمان امام کاظم

اعتقاد به جبر ریشه در دوران جاهلیت دارد. قرآن از قول مشرکان نقل میکند: «لو شاء الله ما عبدنا من دونه من شیئ نحن و لا آباونا و لا حرمنا من دونه من شیئ.» اگر خدا میخواست، نه ما و نه پدران ما، غیر او را پرستش نمیکردیم و چیزی را بدون اجازه او حرام نمیساختیم. پس از ظهور اسلام، اندیشه جبریگری توسط معاویه – که افکارش متاثر از افکار جاهلی و نیز برخی از آرای یهودیان در ارتباط با جبر بود – ترویج شد. خلفای پس از او نیز که گسترش این فکر را در راستای منویات سیاسی خود میدیدند از آن جانبداری کردند؛ زیرا اعتقاد به جبر میتوانست خلفا را در تحکیم قدرتشان یاری داده، انحرافات و جنایات آنان را توجیه کند. ضمن آن که این اثر را نیز داشت که مردم را از اعتراض نسبت به خطاهای حاکمان باز میداشت. جبریان برای اثبات نظریه خود به ظواهر بعضی آیات و روایات استناد میکردند. از جمله این روایت نبوی که میفرماید: «الشقی من شقی فی بطن امه و السعید من سعد فی بطن امه.» [۳۴۷] . بدبخت کسی است که در رحم مادر گرفتار شقاوت شود و خوشبخت کسی است که در شکم مادر سعادتمند باشد. [ صفحه ۱۴۴] امام کاظم (ع) که میدید قائلین به جبر این حدیث را دستاویز قرار دادهاند به تبیین معنای واقعی آن پرداخت و فرمود: «منظور این است که انسان بدبخت کسی است که وقتی در رحم مادرش میباشد خداوند میداند که او (پس از تولد) کردار اشقیا را دارد و انسان خوشبخت کسی است که وقتی در شکم مادرش است خداوند میداند که او (پس از به دنیا آمدن) کردار سعادتمندان و نیکبختان را انجام خواهد داد. [۳۴۸] . پیشوای هفتم (ع) با این تفسیر روشن از کلام رسول خدا (ص) به پیروان خود آموخت که علم خداوند به سعادت یا شقاوت فردی، موجب جبر و سلب اختیار از او نمیشود؛ بلکه هر کس با اختیار خود میتواند راه آینده و سرنوشت خویش را انتخاب کند. نمونههای دیگری از مبارزات امام کاظم (ع) با جبری مسلکان در تاریخ ثبت شده است که در درسهای گذشته به بعضی از آنها اشاره کردیم. [۳۴۹] . [ صفحه ۱۴۵]
برگرفته از کتاب زندگانی امام کاظم علیه السلام نوشته: علی رفیعی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *