امامت و رهبری، حاکمان زمان, حوادث، وقایع، هجرت

جریان سقیفه تشکل همسوی اهل بیت

با رهنمود وحی الهی و تلاشهای مدبرانه رسول الله (ص) در همان زمان زندگی رسول الله (ص) موضوع جانشینی حضرت به صورت شفاف بر امت اسلامی مطرح شد. مسلمانان در همان زمان رسول الله (ص) بر این نکته واقف شدند که جانشینی رسول الله (ص) امر بسیار مهم و با دیدگاه وحی و دخالت خدای سبحان سامان پذیر است. رسول الله (ص) در موقعیتهای مناسب این مهم را با مردم در میان گذاشتند که اوج آن و با شکوه ترین آن در جریان «غدیر» جلوه گر است. جریان غدیر هر عذر و بهانهای را از بهانه جویان میگیرد و همگان را به راهی شفاف و مدبرانه فرا میخواند. غدیر یعنی تبلور این حقیقت که ارزشهای جانشینی رسول الله (ص) و شرایط و ویژگی هایی که رسول الله (ص) در مورد جانشینان خود مطرح ساخت، تنها در یک گروه به عنوان «عترت» فراهم است. [ صفحه ۲۲۳] در زمان رسول الله یک جریان بزرگ اجتماعی با این باور سامان یافت. چون این جریان توان مند بود توانست بعد از رحلت رسول الله (ص) از بحرانها عبور کند و تحت تأثیر جریانهای اجتماعی دیگر قرار نگیرد. در برابر این جریان، جریانهای بزرگ دیگری پدیدار شدند. بدون وقفه بعد از رحلت رسول الله (ص) جریان تعیین جانشین وی در «سقیفه» مطرح شد. شورایی چند نفره که هیچ گونه نمایندگی از جانب مردم و یا گروه اهل حل و عقد نیز نداشتند، برای رسول الله (ص) جانشین تعیین کردند! لیکن این اقدام مبدأ پیدایش یک جریان بزرگ اجتماعی دیگر شد که با جریان تشکل همسوی عترت به چالش برخاست. این جریان (جریان سقیفه) مدیریت سیاسی و اجتماعی امت اسلامی را به عهده گرفت. به لحاظ این که سومین فرد مورد نظر برای جانشینی رسول الله (ص) از بنیامیه بود (عثمان بن عفان) و نیز ویژگی هایی که در خلیفه سوم وجود داشت، منتهی به حاکمیت امویان گشت. در واقع جریان اجتماعی سقیفه با یک روی کردی متفاوت در ساختار حکومتی به حکومت نژادی و الیگارشی (پادشاهی) در بنیامیه شکل گرفت، که نزدیک به یک قرن در جامعه اسلامی تداوم یافت. آنگاه این جریان اجتماعی با حفظ معیارهای درونی و با تفاوتهای ساختاری جای خود را به یک جریان دیگر که تنها میتوان گفت در ساختار و شکل با جریان اجتماعی امویان متفاوت بود، واگذار نمود. این جریان که اقتدار سیاسی به وی انتقال یافت، در محتوا با جریان بنیامیه همخوان بود. حاکمیت این جریان اجتماعی یعنی «عباسیان» بیش از پنج قرن تداوم یافت. [ صفحه ۲۲۴] این دو جریان (امویان و عباسیان) در چالش با آرمانهای عترت تفاوت چندانی نداشتند. هر دو جریان با بدترین شیوهها به ستیز با عترت و جریان بزرگ اجتماعی تشکل همسوی اهل بیت (ع) به پا خواستند و از هیچ تلاشی حتی ریختن خون شاخصهای عترت فروگذار نکردند! در برابر، تشکل همسوی اهل بیت (ع) به رهبری عترت راه پرفراز و نشیب خود را ادامه داد. تشکل همسوی اهل بیت که رهبری آن را شاخصهای عترت به عهده داشتند، سریع و پررونق در میان امت اسلامی ساماندهی شده بود. اوج تجلی این جریان در زمان حکومت داری امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع) می باشد که به مرکزیت کوفه و عراق ساماندهی شد. عراق مرکز جریانهای اجتماعی بزرگ و شکوفایی تشکل همسوی اهل بیت (ع) قرار دارد. این ویژگیها در کتاب «امام حسین (ع) الگوی زندگی» بررسی شدهاند. [۵۳۹] . رهبری این جریان به روش و تدبیر امامان معصوم در هر عصر و زمان تداوم یافت. هر کدام از امامان معصوم با ستیز با انحرافها و نیرنگها و ستمها، این تشکل را ساماندهی کردند. هر کدام از شاخصهای عترت با تدبیر و مقاومت، در حفظ و حراست از تشکل همسو کوشیدند. همگی در این هدف مشترک و همسو بودند که تلاش مینمودند تشکل همسوی اهل بیت (ع) را از بحرانها عبور دهند؛ انحرافهای فکری و فرهنگی را هشدار میدادند و همراهان تشکل همسوی اهل بیت (ع) را به وظایف خود در هر زمان آشنا مینمودند. [ صفحه ۲۲۵] شاخصهای عترت با نیرنگها و انحرافها و خشونتها به مقابله بر میخواستند. در این راستا زحمتها و رنجهای زیادی را بر جسم و جان خویش هموار ساختند. بسیاری از آنان با چهرههای خونین و چهرههای سبزینه و کبود و بدنهای بدون سر در زیر خاک پنهان و مدفون شدند. در راه حفظ این ارزشها تا پای جان ایستادند و خون دادند تا درخت دین که به تشکل همسو جلوه گر بود، سبز و شاداب بماند. اینک زمان امام کاظم (ع) فرا رسیده است، زمانی که با جریانهای پر پیچ و خم، انبوهی از بحرانها را پدیدار ساخته است. زمانی که انواع خشونت ها در جهت ستیز با همراهان عترت شکل میگیرد. اینک باید دید موسی بن جعفر (ع) چگونه و با چه شیوهای از تشکل همسوی اهل بیت حراست میکند و چگونه توان مندی ایجاد میکند تا در برابر چالشهای عباسیان بتواند مقاومت نماید و تشکل همسو را از بحرانها و خطرها حراست و عبور دهد.
برگرفته از کتاب امام کاظم علیه السلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *