احادیث و سخنان

حدیث امام کاظم مشاهده نور محیط مطلق

عن محمد بن فضیل قال: سالت اباالحسن (ع)، هل رای رسولالله صلی الله علیه و آله ربه عزوجل؟
فقال: نعم بقلبه رآه، اما سمعت الله عزوجل یقول: ما کذب الفواد ما رای، ای لم یره بالبصر، ولکن رآه بالفوآد.
التوحید باب ۸ ح ۱۷
ترجمه:
ابنفضیل گفت: از امام هفتم پرسیدم که: آیا پیغمبر اکرم (ص) خداوند متعال خود را دیده است؟
فرمود: آری، با نور قلب خود او را دیده است، و آیا نشنیدی که خداوند متعال میفرماید – آنچه قلب او مشاهده کرد دروغ نگفته است، یعنی ندیده است او را با چشم بدنی، ولی مشاهده کرده است او را با قلب نورانی.
توضیح:
این حدیث را اگر ضمیمه کنیم به حدیث ۹ باب ۸، از حضرت امام هشتم که به ابوقره میفرماید: ما کذب فواد محمد (ص) ما رات عیناه، ثم اخبر بما رای، فقال: لقد رای من آیات ربه الکبری، فآیات الله عزوجل غیر الله، و قد قال: و لا یحیطون به علما، فاذا راته الابصار فقد احاطت به.
امام هشتم میفرماید: دروغ نگفت قلب پیغمبر اکرم آنچه را که رویت کرد دو چشم او. و سپس خبر داد به آنچه رویت کرده بود، و فرمود: هر آینه دید از آیات بزرگ پروردگار خود.
پس آیات خداوند متعال غیر خود خدا باشد، زیرا نتوان به ذات خدا احاطه علمی پیدا کرد، و دیدن چشم موجب احاطه است. و در این مورد مطالبی را لازم است متذکر باشیم:
۱- رویت: به معنی نظر مطلق است، به هر وسیلهای باشد، از چشم و قلب و متخیله و غیر آنها.
کذب: در مقابل صدق و دلالت میکند به خلاف واقعیت و حق، خواه در جهت قول باشد یا عمل یا چیز خارجی یا معنوی، و استعمال میشود به صورت لازم، یا متعدی به مفعول واحد یا دو مفعول.
فواد: هر چیزی است که به خلوص و طیب و پاکی نزدیک باشد. و چون قلب انسان خلوص و طهارت پیدا کرد: فواد گویند.
عین: شعاعی است که از نقطه معینی خارج میشود، خواه مایع باشد، یا نور، مادی باشد یا معنوی.
۲- بقلبه رآه: دیدن با چشم ظاهری مخصوص اجسام خارجی محدود است که در محیط دید قوه باصره واقع میشود، و موضوعاتی که از ماورای عوالم جسمانی باشند، چون موجودات عالم ملکوت یا جبروت و عقول و ارواح، یا عالم لاهوت: هرگز با این چشم بدنی قابل رویت نبوده، و درک نمیشوند، مگر آنکه آنها متجسم یعنی صورت جسمانی پیدا کرده، و یا با دید مکاشفه برزخی دیده شوند. و اما دیدن با دید روحانی که: آن را مشاهده قلبی و روحی و باطنی گویند، و این چشم را بصیرت و فواد و نور روحانی خوانند: تمام خصوصیات عوالم ماورای اجسام را با این دید روحانی میشود مشاهده کرد، و همه معارف و حقائق را میتوان به وسیله این فواد خالص درک نمود.
۳- دید روحانی: در اثر تقویت جهت روحی با انقطاع از علائق مادی صورت میگیرد، به این معنی که: با مراقبت به طاعات و ترک معاصی، و تزکیه و تهذیب نفس از صفات رذیله حیوانی، و اتصاف با صفات رحمانی الهی، و توجه تمام و خالص در همه امور و اعمال به خداوند متعال، و ریشهکن کردن انانیت و خودبینی و خودخواهی: روح انسانی که حقیقت انسان است، قوت و نیرو گرفته، و حجابهای ظلمانی برطرف گشته، و روحانیت و نورانیت روح جلوهگر میشود.
این است که: در احادیث شریف از این چشم باطنی روحانی، به تعبیرات – راته القلوب بحقائق الایمان، ولکن راه بالفواد، بیان شده است: زیرا حصول آن با تحقق حقیقت ایمان و تخلیص و تهذیب قلب صورت میگیرد.
۴- ما کذب الفواد ما رای: یعنی فواد که قلب خالص و پاکی است، آنچه را که رویت کرده است، به دروغ و برخلاف واقع بازگو نمیکند.
آری دید فواد که رویت باطنی و شهود قلب پاک و خالص است: یقینی بوده، و هیچ گونه مورد تردید نمیباشد. به خلاف رویت چشم ظاهری که از هر جهت محدود و قابل اشتباه است.
۵- لقد رای من آیات ربه: آیت: عبارت از چیزی است که به عنوان نشان دادن مقصد و برای رسیدن به مقصود مورد توجه باشد. و آن به وزن فعله، از ماده اوی یاوی است.
پس آیات الهی اعم است از آنچه تکوینی باشد، یا تشریعی، در عالم طبیعت و جسمانیت ظاهر شود، یا در عوالم ملکوت و جبروت، و به طور کلی هر چیزی که نشاندهنده مقام عظمت پروردگار باشد: از آیات الهی به شمار میآید.
و در مورد رویت حق متعال: چون رویت ذات مطلق غیرممکن است، ناچار و به طور قطعی باید گفت که: منظور رویت آیات حق است، یعنی تجلیات انوار صفات حق متعال.
۶- فاذا راته الابصار فقد احاطت به: دیدن چشم ظاهری به واسطه انعکاس نوری است که از اجسام منعکس شده و به شبکیه چشم برخورد کرده، و به وسیله اعصاب به مغز میرسد.
و در این صورت برای چشم دید حاصل شده، و به شیء مرئی احاطه پیدا میکند، یعنی به هر اندازهای که نور از سطح جسمی منعکس میشود: چشم همین مقدار از سطح و رنگ و مقدار و شکل ظاهری آن را میبیند. و از این لحاظ دید چشم به قسمت باطن یا پشت یا به جهات معنوی آن جسم نمیتواند تعلق بگیرد. پس دیدن خداوند متعال با چشم ظاهری محال خواهد بود. و اما چشم باطنی: یعنی بصیرت و نور قلب و خلوص فواد روحانی، و در حقیقت شهود نور روح: هرگز به ظواهر و الوان و اشکال و سطوح مادی تعلق نمیگیرد، بلکه صورتهای برزخی و حقائق اشیاء و اسماء و صفات لاهوتی، قابل مشاهده خواهند بود. و در صورتی که اشیاء مادی در مورد آگاهی و علم قرار بگیرند: باید به وسیله آلات جسمانی چون حواس ظاهره و یا با صورتهای برزخی آنها ادراک و مشاهده بشوند.
—————————————————————————————————————————————–
منبع: احادیث صعب امام هفتم و بررسی و تحقیق و توضیح لازم از آنها؛ علامه مصطفوی؛ مرکز نشر آثار علامه مصطفوی چاپ اول ۱۳۸۵٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام کاظم علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *