احادیث و سخنان

حدیث امام کاظم معنای الله الصمد

عن الربیع بن مسلم قال: سمعت اباالحسن (ع)، و سئل عن الصمد؟ فقال: الصمد الذی لا جوف له.
التوحید باب ۴ ح ۷
ترجمه: ربیع بن مسلم گفت: شنیدم از امام هفتم (ع) که از آن حضرت سوال شد از معنای کلمه الصمد؟
امام فرمود: صمد چیزی را گویند جوف آن خالی نباشد، یعنی جوف نداشته باشد.
توضیح:
مناسب است چند حدیث دیگر که در تفسیر کلمه الصمد، از حضرات ائمه (ع) در همین باب رسیده است، نقل شود:
ح ۱۰ – قلت لابیجعفر (ع)، جعلت فداک ما الصمد؟ قال: السید المصمود الیه فی القلیل و الکثیر. [۱] .
ح ۸ – فقلت لابیعبدالله (ع)، ما الصمد؟ فقال: الذی لیس بمجوف. [۲] .
ح ۶ – ثم قال ابوجعفر الباقر (ع): لو وجدت لعلمی الذی اتانی الله عزوجل حمله لنشرت التوحید و الاسلام و الایمان و الدین و الشرایع من الصمد، و کیف لی بذلک و لم یجد جدی امیرالمومنین حمله لعلمه. [۳] .
و در این مورد مطالبی را متذکر میشویم:
۱- الصمد: در کتاب التحقیق گفته شده است که: آن عبارت است از مقام عالی رفیع صلب متفوق بر جمیع اطراف، به طوری که علو داشته و کسی بر او علو پیدا نکند.
و این معنی در خصوص پروردگار متعال: عبارت میشود از مقام بلند و بالای مطلق او که بر همه موجودات اعتلاء پیدا کرده، و همه در مقابل عظمت او خاضع گشته، و برای رفع حوائج و فقر خود به او توجه نموده، و از او درخواست مطلوب کنند.
۲- الذی لا جوف له: منظور این است که در داخل وجود او هیچ گونه سستی و خلل و ضعف و احتیاج نداشته، و وجود او یک واحد محکم و یکنواخت و بینیاز و واجب و ثابت و غیرمحدود به حدود و قیود باشد، زیرا چیزی که داخل آن خالی و جوفدار (مجوف) است: ذاتا متزلزل و مضطرب و ثبوت ذاتی نداشته، و مورد توجه و اعتماد نخواهد بود. و از لوازم و آثار وجود محکم و ثابت این است که: به سوی او دیگران که حاجتمند و فقیر و ضعیف بوده، و استغنای ذاتی ندارند: رو آورده، و پیشگاه او را مقصد خود قرار میدهند.
۳- لنشرت التوحید والاسلام: چون ما معتقد شدیم که خداوند متعال ثبوت و وجوب ذاتی داشته، و هیچ گونه فقر و ضعف و خللی در داخل وجود او نیست: قهرا ازلی و ابدی و نامحدود و نامتناهی مطلق بذاته خواهد بود، و این معنی ملازم است که صفات او همه ذاتی و نامحدود و نامتناهی باشد، و اگر صفات او عین ذات او نباشد و بلکه زائد و غیرذات باشد: قهرا محتاج و ضعیف و مجوف خواهد بود. و در این صورت لازم میشود که: همه موجودات در مقابل عظمت او خضوع و خشوع پیدا کرده، و به او متوجه باشند. و البته خصوصیات خضوع و اطاعت را که مناسب مقام رفیع و بالای او باشد: باید خداوند متعال معین فرماید. و این معانی حقایق و معارف الهی و مراتب تهذیب و تزکیه و مقامات اطاعت و عبودیت را به اثبات خواهد رسانید.
و چون طاعات و عبادات به اختلاف حالات و مقامات و موارد فرق میکند: امام که جانشین پیغمبر خدا و مربوط به مرکز وحی و علم است، میتواند به همه این موارد و احکام محیط و آگاه باشد.
—————————————————————————————————————————————–
پی نوشت ها:
[۱] عرض کردم به امام پنجم: فدایت شوم معنای صمد چیست؟ فرمود: آقایی که در کم و زیاد از حوائج به سوی او توجه شود.
[۲] به حضرت امام ششم عرض کردم که: معنای صمد چیست؟ فرمود: چیزی است که تو خالی نباشد.
[۳] سپس حضرت امام پنجم فرمود: هرگاه تحویلگیرندهای برای علمی که خداوند مرا عطاء فرموده است، باشد: هر آینه نشر میدهم توحید و اسلام و ایمان و دین و احکام الهی را از کلمه صمد، و چگونه مرا چنین چیزی پیش آید، و جدم امیرالمومنین حملهای پیدا نکرد.
منبع: احادیث صعب امام هفتم و بررسی و تحقیق و توضیح لازم از آنها؛ علامه مصطفوی؛ مرکز نشر آثار علامه مصطفوی چاپ اول ۱۳۸۵٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام کاظم علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *