احادیث و سخنان

حدیث امام کاظم معنی جنب الله

علی بن سوید، عن ابیالحسن موسی بن جعفر (ع)، فی قول الله عزوجل: ان تقول نفس یا حسرتی علی ما فرطت فی جنب الله (۳۹ / ۵۶)، قال: جنب الله امیرالمومنین (ع)، و کذلک ما بعده من الاوصیاء بالمکان الرفیع الی ان ینتهی الامر الی آخرهم.
کافی باب النوادر من التوحید
ترجمه: علی بن سوید از امام هفتم (ع) در تفسیر آیه شریفه – یا حسرتی علی ما فرطت فی جنب الله – فرمود: نظر در تفریط و کوتاهی کردن در کنار خداوند متعال، این است که تفریط درباره حضرت امیرالمومنین (ع) بشود.
و همچنین کوتاهی کردن دربارهی اوصیاء گرامی او که در مقام بلندی هستند، تا آخر حضرات ائمه (ع).
توضیح: در این حدیث شریف احتیاج به توضیحاتی باشد:
۱- جنب به معنی کنار است، یعنی چیزی یا مکانی که در کنار چیزی دیگر واقع شود، به طوری که خارج از آن و در عین حال متصل به آن باشد، و آن صفت مشبهه به وزن صعب است.
۲- خداوند متعال جسمانی و محدود و محسوس و زمانی و مکانی نبوده، و ازلی و ابدی و غیرمتناهی و غنی بالذات است.
و در باب ۹ گفته شد که: تنزیه او به مرتبهای باشد که حتی صفات ذاتیه و ثبوتیه او فقط از لحاظ انتزاع و اعتبار باشد، و اگر نه: کمال اخلاص او با نفی تمام صفات محقق گردد.
پس هر چه از قبیل صفات و اسماء و مفاهیم دیگری که برای خداوند متعال اطلاق میشود: فقط عنوان اعتباری و انتزاعی داشته، و برای تفهیم و تفهم باشد.
آری ذات پروردگار متعال احدیت حقیقی از جمیع جهات و هویت مجرد ذاتی مطلق داشته، و با هیچ کلمه و تعبیری نتوان او را تعریف کرده و یا به او اشاره کرد.
و همه تعبیرات و توصیفات و تعریفات: در مرتبه دوم و در مقام بیان و تفاهم و تفهیم و معرفت به مقامات و خصوصیات و امتیازات انتزاعی از ذات مطلق نامحدود است.
۳- اطلاق جنب در ارتباط به خداوند متعال: مانند اطلاق کلمات یا مفاهیم – محضر، مقابل، نزد (عند) قریب، ید، وجه، و غیر اینها است که فقط در مقام تنزل حقایق آنها به عالم ما تعبیر میشوند، تا موجب تفاهم در محدوده فکر و فهم ما صورت بگیرند.
و در هر کلمهای از آن کلمات خصوصیت و امتیازی موجود است، و ما با توجه به آن خصوصیات و امتیازات میتوانیم در محدوده فکر خود، از حقایق آنها به نحو اجمال بهرهمند گردیم.
و از جمله این کلمات: کلمه جنب است که دلالت میکند به آنچه متصل و ملاصق و در عین حال خارج باشد. و معنی ملاصق بودن در کلمات – عند، و محضر، و مقابل، و قریب: منظور نیست.
۴- و از مصادیق جنب الله: صفات ثبوتیه انتزاعیه از ذات واجب مطلق، و اسماء الهی که مظاهر و صفات تکوینی یا تشریعی پروردگار متعال هستند، و از لحاظ نظر به مفهوم جنب (من حیث هو) وجود حضرات ائمه معصومین (ع)، و مخصوصا حضرت امیرالمومنین علی بن ابیطالب (ع): همه از مصادیق جنب الله میباشند.
آری امام (ع) مظهر و مجلای صفات الهی و اسم تکوینی اعظم پروردگار متعال و فانی تمام و محو در اراده و عظمت و جمال حق بوده، و از لحاظ روحانی و معنوی در مقام قرب و کنار نور نامتناهی خداوند جلیل باشد. پس وجود مقدس و باعظمت امام خود جنب الله است، نه آنکه در جنب خدا باشد. در کتاب بصائر الدرجات (ج ۲ باب ۳) از مالک جهنی نقل میکند که: از امام ششم شنیدم، فرمود: من شجرهای هستم از جنب الله، و کسی که برسد به ما: خداوند به او رسیده است، و سپس تلاوت فرمود: ان تقول نفس یا حسرتی علی ما فرطت فی جنب الله و ان کنت لمن الساخرین. [۱] .
۵- فرطت فی جنب الله: منظور تقصیر و کوتاهی کردن درباره جنب الله است، به طوری که از لحاظ عقیده: توجهی به مقام نبوت و امامت که خلافتالله و مظهریت جلال و جمال است، نبوده، و از این جهت منقطع از نور حق گردد.
و چون این انقطاع و محرومیت پیدا شد: قهرا برنامه سلوک به سوی سعادت و عمل در راه حقیقت نیز مختل و از میان برداشته خواهد شد.
پس جنب الله به طوری که معلوم شد: شامل مقامات صفات عظمت و جلال، و اسماء تکوینی و تشریعی میشود.
و ذکر حضرات ائمه و امیرالمومنین (ع)، از باب مورد ابتلاء بودن در خارج، و غفلت و اعراض اغلب مسلمین از این حقیقت است.
مخصوصا اینکه عموم مسلمین پس از رحلت پیغمبر خدا لازم است به وسیله آنان مهتدی گشته، و راه سعادت را دریابند.
—————————————————————————————————————————————–
پی نوشت ها:
[۱] از اینکه نفسی بگوید که: ای حسرت و ندامت بر من به خاطر آنکه کوتاهی کردهام در خصوص کنار و جنب پروردگار متعال، اگرچه بودهام از مسخرهکنندگان.
منبع: احادیث صعب امام هفتم و بررسی و تحقیق و توضیح لازم از آنها؛ علامه مصطفوی؛ مرکز نشر آثار علامه مصطفوی چاپ اول ۱۳۸۵٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام کاظم علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *