احادیث و سخنان

حدیث امام کاظم نزدیک بودن خداوند متعال

محمد بن ابیعمیر قال: رای سفیان الثوری اباالحسن موسی بن جعفر (ع)، و هو غلام یصلی و الناس یمرون بین یدیه. فقال له: ان الناس یمرون بک و هم فی الطواف! فقال (ع)، الذی اصلی له اقرب الی من هولاء.
التوحید باب ۲۸ ح ۱۴
ترجمه: سفیان ثوری آن حضرت را که غلامی بود، دید مشغول نماز خواندن است، و مردم از مقابل او آمد و رفت میکنند. او را گفت: مردم در حال طواف کردن هستند، و از روبروی تو راه میروند!
امام هفتم که غلامی نابالغ بود فرمود: کسی که من از برایش نماز میخوانم نزدیکتر است به من از این گروه.
توضیح: در این مورد مناسب است مطالبی ذکر شود:
۱- سفیان بن سعید بن مسروق ثوری از اعلام و مشاهیر علماء و صوفیه، و در باطن مخالف با اهل بیت رسول اکرم بود، و در سال ۱۶۱ در بصره فوت کرد.
۲- و هم فی الطواف: از این جمله فهمیده میشود که نماز آن حضرت در اطراف جایگاه طواف به خانه کعبه بود، و از جمله آنها مقام ابراهیم و حوالی آن باشد که واجب است نماز طواف در آنجا خوانده شود.
و قاعدتا سفیان ثوری آن حضرت را شناخته و روی عداوت خواسته است اعتراضی بنماید، چنانکه چندین مرتبه درباره لباس حضرت صادق سلام الله علیه هم خردهگیری نموده است.
و از این اعتراضات فهیمده میشود که: سفیان یک شخص ظاهرپرست و متعصب و عاری از معرفت بوده است.
و مخصوصا این سخن در مورد نماز در مقابل خانه خدا، با تجلی انوار حق، و با احاطه روحاینت، و با جلوه تضرع و مناجات و طواف دور خانه خداوند جلیل: بسیار عوامانه و نادرست است.
۳- اقرب الی: در این پاسخ به حقائقی اشاره میشود:
اولا – اشاره است به آنکه قرب به مردم و روبرو شدن به آنان در جهت مکان و از لحاظ مادی و جسمانی است، و قرب به خداوند متعال از جهت روحانی و معنوی باشد. و این دو جهت مخالف همدیگر بوده، و چون شخص نمازگزار که توجه به حقیقت نماز و حقائق اذکار نماز پیدا میکند: این توجه قلبی او را از توجهات ظاهری بازداشته، و بر حواس بدنی غالب و حاکم میشود.
ثانیا – نزدیک شدن روحانی قلب بر دو نوع است: اول – نزدیک شدن قلب انسان به خداوند متعال: به وسیله تصفیه و تهذیب نفس و توجه به او با انقطاع از چیزهای دیگر، و این معنی در میان مردم منظور بوده، و با اختیار قابل تحصیل است.
دوم – احاطه و فراگیری نور مطلق و تجلی انوار حق در قلب پاک و منزه از آلودگیها و تاریکیها: و این معنی خارج از اختیار و توجه کردن باشد، اگرچه مقدمات آن با اختیار و ریاضت و تهذیب و تزکیه و عبودیت حاصل میشود.
و چون این حالت برای انسان حاصل شود: از خود فانی و محو گشته، و به جز نور محیط مطلق چیزی را درک نمیکند. و در اینجا حقیقت شهود از نور مطلق به اندازه استعداد و محدوده وجود سالک محقق گردد، و مفهوم قرب و حضور و خشوع و احاطه و فناء و محو روشن میشود.
و این حالت از مقام تصور و بیان و تعریف و تفهیم خارج میباشد، و انبیاء و اولیاء حق در این مرحله پیشقدم هستند.
ثالثا – آن حضرت با جمله مختصر خود اشاره به این مطلب فرموده، و در کلمات حضرات ائمه (ع) نیز به این حقیقت به عبارات مختلف اشاره شده است.
در مناجات شعبانیه است که: الهی هب لی کمال الانقطاع الیک و انر ابصار قلوبنا بضیاء نظرها الیک حتی تخرق ابصار القلوب حجب النور و تصل الی معدن العظمه و تصیر ارواحنا معلقه بعز قدسک. [۱] .
پروردگارا عطا کن مرا انقطاع کامل به سوی تو، و نورانی کن دیدههای دلهای ما را به روشنائی نظر آنها به طرف تو، تا پاره کند چشمهای قلوب ما حجابهای نورانی را، و برسد به معدن عظمت، و برگردد ارواح ما وابسته شده به مقام عزت پاکیزگی تو.
و معنای ضیاء نظر: مرتبه اول از قرب و توجه است. و مراد از وصول به معدن عظمت: مرتبه دوم باشد.
رابعا – اما تعبیر آن حضرت به عنوان قرب نه نظر: اشاره به حصول همین مرتبه دوم است، یعنی فراگیری و احاطه نور. توضیح اینکه: در مرتبه اول که دید و توجه قلب است، قهرا توجه به جانبی خواهد بود، طرف مقابل باشد، یا طرف بالا، یا به همه اطراف، و این معنی به اقتضای طبیعت است که نمیتواند از محیط زمان و مکان خود را خارج کند. ولی در مرتبه دوم: انسان توجه نمیکند، بلکه نور مطلق به او احاطه و فراگیر شده، و غرق در دریای نامحدود نور میشود، و این معنی در اثر تحقق حالت فنا و محو از وجود خود صورت گرفته، و حتی خود و فناء خود را هم نمیبیند.
—————————————————————————————————————————————–
پی نوشت ها:
[۱] از مناجات مخصوص و از ادعیه مشترکه ماه شعبان است که حضرات ائمه (ع) آن را میخواندند، و در مفاتیح قمی نیز نقل شده است. و این مناجات را سید ابنطاووس از ابنخالویه از امیرالمومنین (ع) نقل میکند.
منبع: احادیث صعب امام هفتم و بررسی و تحقیق و توضیح لازم از آنها؛ علامه مصطفوی؛ مرکز نشر آثار علامه مصطفوی چاپ اول ۱۳۸۵٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام کاظم علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *