آثار

رساله ی امام کاظم علیه السلام درباره ی عقل

عقل همان نیروی بینظیری است که خداوند آن را به انسان مرحمت کرده و او را بدان وسیله بر سایر موجودات شرف و برتری
بخشیده و خلیفهی خود در زمین قرار داده است. آدمی با نیروی عقل و اندیشهی خود توانسته تمام کائنات را به خدمت بگیرد و راز
و رمز آنها را کشف کند، پرده از روی رازهای آن بردارد، آهنگ فضا کند و به ستارگان دست یازد و اسرار آنها را کشف کند.
انسان به وسیلهی عقل به تمام اینها دست یافته و در آیندهی نزدیک و یا دور به مطالبی عمیقتر و فراگیرتر از اینها نیز خواهد رسید.
البته انسان با امتیاز عقل، بینش و دانش خود به این اکتشافات ارزنده رسیده است. امام موسی علیه السلام از مهمترین آثار عقل سخن
گفته و بر فضیلت آن به وسیلهی [ صفحه ۲۱۰ ] آیات کریمه استدلال فرموده است. این مطالب در حدیث زرینی که آن بزرگوار به
شاگردش – هشام به حکم – تعلیم داده آمده است، این حدیث از مهمترین آثار فکریای به شمار میرود که از امام علیه السلام به
این حدیث » : یادگار مانده است و صدر المتألهین، آخوند ملاصدرا شرحی فلسفی بر آن نوشته [ ۳۱۹ ] و در تمجید از آن میگوید
مشتمل بر بیان حقیقت عقل به معنایی است که ذکر شد – یعنی: مرتبهی چهارم از عقول چهارگانهای که در علمالنفس نام برده شده
است – و مشتمل بر مهمترین صفات و ویژگیها و ستایشهای آن است و معارف والای قرآنی و هدفهای بزرگ الهی در آن گنجانده
شده است، به حدی که نظیر آن در بسیاری از کتابهای عرفا نیامده و در آثار علماء و حکمای بزرگ که دارای اندیشه های ژرف
هستند همانند آن – جز در کلمات ائمهی اطهار و رسول اکرم صلی الله علیه و آله – دیده نشده است. این حدیث مشتمل بر
خطابه هایی است که در هر یک از آن خطابه ها، باب مهمی از دانش ذکر شده است. از جمله در علوم الهی، دربارهی آسمان و
جهان هستی، در فلکیات، علم اکوان و موالید، روانشناسی و علم النفس، در تزکیه و تهذیب اخلاق و پاک ساختن نفوس از رذایل
اخلاقی، در سیاست مدن، در زمینهی مواعظ و نصایح، در پارسایی، زهد و نکوهش دنیا، دربارهی رستاخیز، معاد و بازگشت به
سوی خدا و بالاخره در نکوهش کافران و جاهلان و عاقبت بد آنها و تغییر عالم آنها به عالم چهارپایان، و این که ایشان، کر و لال
و ما عین حدیث امام علیه السلام را به «… و کور هستند، چون آنها از عقل برخوردار نیستند. و دیگر مطالب مربوط به علوم و معارف
همراه شرح مختصری که بخشی از آن را از گفتهی فیلسوف اسلام، ملاصدرا در تفسیر او بر این حدیث گرفتهایم تقدیم میداریم.
یا هشام! خداوند تبارک و تعالی صاحبان عقل و فهم را در کتاب [ صفحه ۲۱۱ ] خود بشارت داده و فرموده » : امام علیه السلام فرمود
است: [بندگانم را مژده ده! آنانی که سخن را میشنوند، پس خوبترش را پیروی میکنند، آن گروهاند که خداوند ایشان را هدایت
۳۲۰ ] . امام علیه السلام با این آیهی کریمه، بر مقدم بودن صاحبان عقول مستقیم بر دیگران ] «[ کرده و ایشانند صاحب خردان
استدلال فرموده است، زیرا که آنان را به هدایت و رستگاری بشارت داده است و این آیه مبارکهای که، امام علیه السلام بدان
استشهاد جسته، فواید علمی زیادی را در بردارد
برگرفته از کتاب تحلیلی از زندگانی امام کاظم علیهالسلام نوشته: محمد رضا عطایی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *