اخلاق و فضائل

علم به غیب امام کاظم

عن عبدالله بن المغیره قال، کنت انا و یحیی بن عبدالله بن الحسن، عند ابیالحسن (ع)، فقال له یحیی جعلت فداک، انهم یزعمون انک تعلم الغیب؟ فقال: سبحان الله، ضع یدک علی راسی، فوالله ما بقیت شعره فیه و لا فی جسدی الا قامت. ثم قال: لا والله ما هی الا وراثه عن رسولالله صلی الله علیه و آله.
امالی المفید مجلس ۳ ح ۵
ترجمه: ابنمغیره گفت: من و یحیی بن الحسن نزد امام هفتم (ع) بودیم، یحیی از آن حضرت پرسید که: من فدای تو گردم، جمعی گمان میبرند که تو علم به غیب داری؟
امام فرمود: سبحان الله! دستت را به سر من بگذار که سوگند به خداوند متعال، باقی نماند مویی در سرم و نه در بدنم مگر آنکه از عظمت این سخن برخاسته شد.
سپس فرمود: این چنین نیست، قسم به خداوند متعال، نیست این معنی مگر از راه وراثت از پیغمبر اکرم (ص).
توضیح:
در این مورد مطالبی را توضیح میدهیم:
۱- غیب: در مقابل حضور و به معنی پوشیده شدن و مستور بودن باشد.
و برای حضور و یا غیب مراتبی تصور میشود:
اول – حضور در مکان مقابل، و یا غیبت از آن محل به نقطه دیگری که مشهود نباشد، مانند غیبت از حضور در مدرسه، و نظر در اینجا به محسوس بودن نیست.
دوم – حضور در مقابل حواس ظاهری، و یا غیبت از حواس که در مرای و مسمع و ملمس و مشم قرار نگرفته باشد، چون بودن حیوانی در محلی که دور از احساس قوای باصره و سامعه و لامسه و شامه است، خواه کنار بودن از لحاظ مکان باشد، یا از جهت زمان، یا از جهات دیگر، و مکان مورد توجه نیست.
سوم – از لحاظ آگاهی و علم: یعنی چیزی معلوم و مستحضر در ذهن بوده، و یا مجهول و ناشناخته باشد، اگرچه در رابطه موضوعی حاضر و مشهود باشد، مانند – و یقولون خمسه سادسهم کلبهم رجما بالغیب ۱۸ / ۲۲ – میگویند اصحاب کهف پنج تا هستند، و این حکم به غیب است.
چهارم – از لحاظ معارف و حقائق الهی که با بودن زمینه و استعداد روحانی، از جانب پروردگار متعال افاضه شده، و برای بندگان مقرب شهود میگردد، و برای دیگران غیب است. مانند – عالم الغیب فلا یظهر علی غیبه احدا الا من ارتضی من رسول ۷۲ / ۲۶٫ [۱] .
پنجم – علوم غیبی مخصوص به پروردگار متعال: مانند آنچه مربوط باشد
به جزئیات آجال، عواقب امور افراد، تقدیرات مخصوص، جریان بداء، خصوصیات عوالم ماورای طبیعت، و حقائق مخصوص در عالم لاهوت، و به طور کلی آنچه صلاح در علم به آن نیست، یا استعداد فهم آنها در اشخاص نباشد.
و این قسم از علوم غیبی قابل درخواست نبوده، و علم و تحمل آنها نیز برای دیگران مشکل و بلکه ممکن نباشد. و اما سه قسم اول: قابل معرفت و تحقیق و شناسایی باشد. و در قسم چهارم نیز با تحصیل مقدمات مربوط و با اصلاح زمینه و مقتضی، میتوان آنها را به دست آورد.
۲- انک تعلم الغیب: نظر به علم غیب مطلق است که شامل همه اقسام و مراتب غیب میشود. و این معنی نسبت به مخلوق و فردی که محدود و حادث و ضعیف و محتاج است: محال و ممتنع باشد، زیرا علم به غیب مطلق میباید از وجودی صورت بگیرد که واجب مطلق و نامحدود و ازلی و ابدی و نامتناهی است. و گفته شد که: حقیقت علم احاطه است، و تا احاطه به همه عوالم و مراتب موجودات پیدا نشود: علم مطلق به شهود و غیب امکانپذیر نخواهد بود.
خداوند متعال میفرماید: عالم الغیب و الشهاده و هو الحکیم الخبیر ۳۶ / ۷، و عنده مفاتح الغیب لا یعلمها الا هو ۶ / ۵۹٫ [۲] .
۳- فوالله ما بقیت شعره: آری این نسبت مانند نسبت دادن الوهیت و نامحدود بودن و نامتناهی شدن و واجب مطلق و ازلی و ابدی گشتن است: به عبد مطلق محدودی که از خود چیزی نداشته (لا یملک لنفسه نفعا و لا ضرا) [۳] و در مقابل مولای خود فانی و تسلیم کامل است.
۴- الا وراثه عن رسولالله ص: اشاره است به آیه کریمه – عالم الغیب فلا یظهر علی غیبه احدا الا من ارتضی من رسول – ۷۲ / ۲۶٫ و معلوم شد که: در چهار قسم اول از غیب، و بلکه در بعضی از موارد قسم پنجم نیز (استثناءا) که مقتضی و زمینه و صلاح موجود باشد: شخص ولی مقرب پروردگار متعال، مورد افاضه و وحی و تعلیم قرار گرفته، و از قسمت معلومی از غیب را آگاه میشود. و این معنی در حقیقت وراثت از مقام ولایت رسول اکرم (ص) است که از جانب خداوند متعال داده میشود. انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا – ۵ / ۵۵٫ ولی شما تنها خدا و رسول خدا و آنانی هستند که ایمان کامل دارند. و در باب ۱۹ قسمتی از علوم غیبی بحث خواهد شد.
—————————————————————————————————————————————–
پی نوشت ها:
[۱] خداوند عالم به غیب است، و ظاهر نمیکند کسی را به غیب خود، مگر کسی را که بپسندد او را.
[۲] عالم غیب و شهادت است و او حکیم و آگاه است. و نزد او است کلیدهای غیب، نمیداند آنها را مگر او.
[۳] مالک نمیشود برای خود سود و نه ضرری را.
منبع: احادیث صعب امام هفتم و بررسی و تحقیق و توضیح لازم از آنها؛ علامه مصطفوی؛ مرکز نشر آثار علامه مصطفوی چاپ اول ۱۳۸۵٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام کاظم علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *