اخلاق و فضائل

علم و دانش امام کاظم

علم ائمه اطهار (ع) مانند سایر دانشمندان کسبی و تحصیلی نیست بلکه موهوبی و الهامی است که از جانب خداوند به آنان اضافه شده است بنابراین امام در برابر هر گونه سوال و پرسشی که از ناحیهی دیگران بعمل آید پاسخ صحیح و مقتضی میدهد و هیچگونه خطا و اشتباهی در گفتار او راه نیابد چنانکه با مراجعه به تاریخ زندگانی آنان این مطلب روشن میشود که هرگز در برابر پرسشکنندگان اظهار نادانی و درماندگی نکرده و هر سوالی را بنحو احسن و شایستهای پاسخ دادهاند. هارون الرشید به ابویوسف (قاضی القضاه) دستور داد که از موسی بن جعفر (ع) پرسشهائی بکند (که شاید او را از پاسخ عاجز و درمانده نماید).
ابویوسف از حضرت پرسید: عقیدهی شما در مورد شخص محرم که زیر سایبانی بر بالای محملش برود چیست؟ امام فرمود: نمیتواند ابویوسف گفت: اگر شخص محرم در زیر چادر باشد چطور؟ امام فرمود عیب ندارد، ابویوسف پرسید فرق بین این دو حال چیست؟
امام فرمود: در زنان حایض چه میگوئی که قضای نماز خود را بجا نمیآورند ولی قضای روزه را باید بگیرند؟ ابویوسف گفت اینطور وارد شده است. امام فرمود: در این مورد هم این طور وارد شده است، ابویوسف مجاب شد و مهدی عباسی به ابویوسف گفت: کاری نکردی، ابویوسف گفت (امام) مرا با سنگ (منطق) چنان زد که مغزم را کوبید. [۱] . فتال نیشابوری و شیخ مفید و بعضی دیگر در این مورد چنین نوشتهاند که محمد بن حسن شیبانی در حضور هارون الرشید در مکه از حضرت ابوالحسن موسی (ع) پرسید که آیا برای محرم جائز است که سایبانی در محمل خود قرار دهد؟ امام فرمود در حال اختیار جائز نیست، محمد بن حسن گفت: آیا بر او جائز است که زیر سایه (مثل داخل چادر) راه رود؟ فرمود: بلی، محمد بن حسن از روی استهزاء خندید.
امام فرمود: آیا از سنت نبی اکرم تعجب میکنی و آن را مسخره مینمائی در حالی که رسول خدا (ص) در حال احرام سایبان محمل خود را برداشت ولی در زیر سایه (دیوار) راه میرفت احکام خدا با هم قیاس نمیشوند و هر کس بعضی از آنها را با بعض دیگر قیاس کند در گمراهی افتد محمد بن حسن ساکت شد و از جواب بازماند. [۲] .
علاوه بر علم امامت که لدنی و آسمانی است آن حضرت تحت نظارت پدرش امام صادق (ع) نیز که دانشگاه جعفری را به وجود آورده بود تربیت یافته و از همان دوران کودکی و نوجوانی از سرچشمهی علوم سیراب گشته بود چنانکه به پاسخ آن حضرت به ابوحنیفه که پرسیده بود گناه و معصیت از ناحیهی کیست در فصل سابق اشاره گردید. همچنین یکی از علمای بزرگ نصاری به نام بریه (یا بریهه) که در جستجوی راه حق بود با تمام فرقههای اسلامی مباحثه کرده ولی چیزی دستگیرش نشده بود تا اینکه به وسیلهی عدهای از شیعیان با هشام بن حکم آشنا شد و از مسائل مهم کلامی و اعتقادی از او پرسش نمود و پاسخ شنید آنگاه به منظور ملاقات حضرت صادق (ع) خدمت آن جناب رهسپار شدند و پیش از اینکه به مقصد برسند به امام موسی کاظم (ع) برخورد نمودند، و هشام جریان مباحثات را با بریهه به عرض امام هفتم رسانید، حضرت رو به بریهه کرد و فرمود: ای بریهه علم و اطلاع تو دربارهی کتابت (انجیل) تا چه حد است؟ بریهه گفت: من به آن دانا هستم. فرمود: به تاویل آن چقدر اطمینان داری؟ عرض کرد خوب میدانم و اطمینان کامل دارم؟ آنگاه موسی ابنجعفر (ع) به ترتیب فصول به خواندن انجیل شروع کرد، چون بریهه کلام او را شنید دانست که دین اسلام حق است و آن حضرت هم از شجرهی نوبت است رو به موسی کاظم (ع) کرد و گفت پنجاه سال است که من در جستجوی تو و یا مثل تو بودم آنگاه خود و زنش اسلام آوردند و همگی خدمت امام صادق (ع) رسیدند و هشام جریان مباحثه با بریهه و اسلام آوردن او را به دست پسرش موسی (ع) به عرض امام ششم رسانید و حضرت صادق (ع) از این امر بسیار مسرور گردید و متوجه فرزندش شد و فرمود: ذریه بعضها من بعض و الله سمیع علیم. [۳] آنگاه بریهه به حضرت صادق (ع) عرض کرد، فدایت شوم تورات و انجیل و کتب پیغمبران کجا به شما رسیده است؟ فرمود: این کتابها از خودشان به ما ارث رسیده است، و ما آنها را میخوانیم، همچنانکه خود آنها میخواندند و بیان میکنیم همانگونه که آنها بیان میکردند زیرا خداوند در روزی زمین حجتی قرار نمیدهد که از او چیزی بپرسند و او بگوید من نمیدانم. بریهه در خدمت امام صادق (ع) ماند و از اصحاب خاص وی گردید و پس از رحلت آن بزرگوار ملازم امام موسی کاظم (ع) شد و در زمان وی وفات یافت. [۴] .
—————————————————————————————————————————————–
پی نوشت ها:
[۱] شرح زندگانی موسی بن جعفر (ع) تالیف احمد مغنیه ترجمهی غضبان ص ۸۲، مناقب جلد ۲ ص ۳۷۵، احتجاج طبرسی.
[۲] روضه الواعظین جلد ۱ ص ۶، ارشاد مفید، اعلام الوری.
[۳] سورهی مبارکهی آل عمران آیهی ۳۴٫
[۴] اصول کافی جلد ۱ حدیث ۶۰۰، حیاه الامام موسی بن جعفر جلد ۱ ص ۲۷۱٫
منبع: حضرت موسی کاظم؛ فضل الله کمپانی، انتشارات مفید ۱۳۶۰٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام کاظم علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *