امامت و رهبری، حاکمان زمان

عملکرد امام کاظم در دوران حکومت خلفاء

بررسی آنچه ذکر کردیم نشان میدهد انجام هرگونه اقدام تند و برنامهای که حکومت خلفا از آغاز روی آن حساسیت داشته باشند، صلاح نمیباشد؛ از این رو آن حضرت دنبالهی برنامهی پدر را گرفت و از حوزهای که پدر ایجاد نموده بود پاسداری کرد و به تربیت شاگردانی بزرگ پرداخت. سید بن طاووس قدس سره میفرماید: «گروه زیادی از یاران و شیعیان خاص امام کاظم علیهالسلام و رجال خاندان هاشمی در محضر آن حضرت گرد میآمدند و سخنان و پاسخهای آن حضرت به پرسشهای حاضران را یادداشت مینمودند و هر حکمی را که در مورد هر رویدادی صادر مینمود، ضبط میکردند». [۱۴] . سید امیرعلی مینویسد: «در سال ۱۴۸ امام جعفرصادق علیهالسلام در شهر مدینه درگذشت، ولی خوشبختانه مکتب علمی او تعطیل نشد بلکه به رهبری جانشین و فرزندش موسی کاظم شکوفایی خود را حفظ کرد». [۱۵] . خلفای عباسی دو گونه با این جریان فکری مقابله میکردند؛ از یک طرف شاگردان اما را زیرفشار قرار میدادند به طوری که راویان و محدثان هنگام نقل حدیث یا گزارش و تبلیغ، مطلب را به طور صریح به امام هفتم نسبت نمیدادند؛ بلکه به نام ابوابراهیم، ابوالحسن، یا با القابی مانند عبد صالح، عالم، صابر، امین، کاظم، و… اسم میبردند و گاهی فقط با کنایه و اشاره از حضرت یاد میکردند. و از طرف دیگر در برابر آن حضرت، فقهای دست نشانده را علم میکردند؛ چنانکه هارون به فرماندار مدینه نوشت که هیچ کاری را بدون مشاوره با مالک بن انس انجام ندهد؛ هارون هر وقت با مالک ملاقات میکرد، در برابرش زانو زده با کمال ادب مینشست و به سخنانش گوش فرامیداد. [۱۶] . هارون پا را از این فراتر نهاده روزی با مالک مشورت کرد که کتاب او «موطا»را از کعبه آویزان نموده و مردم را وادار به عمل به محتوای آن سازد ولی مالک نپذیرفت. [۱۷] . او همچنین قاضی ابویوسف را که شاگرد و مروج مذهب ابوحنیفه بود، فوقالعاده مورد تجلیل و احترام قرار میداد؛ به طوری که او را قاضی القضات کشور پهناور اسلامی نمود. ولی با این همه مشکلات، امام از کوشش و مجاهدت بازنایستاد و با تمام نیرو نهضت علمی پدر را ادامه داد و در تکامل جنبش علمی و نهضت فرهنگی اسلامی گامهای بزرگی را برداشت و صدها محدث و دانشمند و مفسر تربیت نمود که عدهای از آنان تالیفات بسیار گرانبهایی از خود به یادگار گذاردند. ترفند دیگر هارون برای کسب محبوبیت، وادار کردن شعرا و خطبا و نویسندگان به تجلیل از او بود و در این راه اموال فراوانی را به آنان میبخشید تا بتواند از این رهگذر چهرهی مقبولی در افکار عمومی پیدا کند؛ تا آنجا که مینویسند: در دربار هیچ یک از خلفا به اندازهی دربار هارون، شاعر جمع نشده بود.
برگرفته از کتاب صحیفه امام کاظم نوشته: جواد قیومی اصفهانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *