امامت و رهبری، حاکمان زمان, حوادث، وقایع، هجرت

نظر امام کاظم در مورد نفوذ در مدیریت

اندیشه و رفتار امامان معصوم در مورد ستم و ستمگران بسیار روشن و شفاف است. در زبان حضرت و در خطاب به زیاد آمده بود که کسی نمیتواند از کارگزاران آنان قرار گیرد. گر چه خودش ظلم و ستمی مرتکب نشود، لیکن ورود به مدیریت و فرآیند مدیریت ستمگران خود بزرگ ترین جرم به شمار میآید که در اندیشه های صادق آل محمد (ص) نیز این نکته شفاف بررسی شد. [۵۲۳] . عترت هیچ اقدامی، حتی رضایت به بقا و زنده بودن حاکم ستمگر را در جهت تثبیت ستمگر روا نمیداند. لیکن همه موارد این گونه نیست. یک [ صفحه ۲۱۶] مورد از همراه شدن بر نظام حاکمیت طاغیان و ستمگران مشمول این حکم نیست که در حقیقت همراهی با آنان نمیباشد. همین مورد در زمان امام کاظم (ع) در رابطه با حاکمان عباسیان نیز مطرح است. آن این که کسی در نظام مدیریتی آنان شرکت کند، حتی منصب بزرگی چون وزارت را به عهده گیرد، لیکن برای تثبیت ستم و ستمگران نباشد؛ بلکه برای اهداف الهی و رسیدگی به امور بندگان خدا و گره گشایی از مشکلات زندگی انسانهای مؤمن و شیعه باشد. در این صورت با حفظ معیارهای یاد شده پذیرش مسؤلیت سیاسی از جریان اجتماعی مانند عباسیان ممنوع نمیباشد؛ بلکه با رهنمود عترت بلکه با درخواست و اصرار عترت این اقدام بایسته میباشد. وزارت علی بن یقطین و مانند آن در همین راستا میباشد. «یقطین» پدر «علی» و «عبید» که از یاران امام کاظم (ع) بودند، می باشد. یقطین در کوفه زندگی مینمود و از هواداران بنیعباس به شمار میرفت. در اواخر دوران امویان تحت تعقیب حاکم اموی (مروان حمار) قرار میگیرد. از کوفه به مدینه فرار میکند؛ همسرش دو فرزند وی «علی» و «عبید» را بعد از فرار یقطین به مدینه میآورد. یقطین با این که شیعه بوده و در پنهان با امام صادق (ع) همراه بوده با خلفای عباسی مانند سفاح و منصور رابطه خوبی داشت و همین روش باعث اعتماد عباسیان به وی و فرزندش علی شده بود. [۵۲۴] . امام کاظم (ع) به علی بن یقطین پیشنهاد میدهد که وزارت هارون را بپذیرد؛ لیکن علی به خاطر این که نظام عباسیان نظام ستم بود، نمیپذیرفت. [ صفحه ۲۱۷] حضرت به او میفرماید یک چیز را تضمین کند، در برابر سه چیز را برای تو ضمانت میکنم. وی میپرسد چه چیزی را ضمانت کنم، امام میفرماید ضمانت کن که امور شیعه را مدیریت دهی و گره از کار آنان بگشایی، من نیز ضمانت میکنم که به فقر گرفتار نشوی، به زندان گرفتار نشوی و به دست اینان کشته نشوی، اضمنهن لک ان لا یصبیک الحدید ابدا بقتل و لا فاقه و لا سجن حبس. [۵۲۵] در روایت دیگری آمده است امام کاظم (ع) بهشت را برای وی ضمانت نمود، ان اباالحسن قد ضمن له الجنه. و نیز دوری از آتش را ضمانت نمود، ضمنت لعلی بن یقطین ألا تمسه النار ابدا. [۵۲۶] . با اصرار امام کاظم (ع) علی بن یقطین پست وزارت هارون را پذیرفت و امام تلاش داشت تا علی بن یقطین این مسؤلیت را به شکل صحیح و مستمر ادامه دهد. حتی علی بن یقطین بعد از پذیرش مسؤلیت وزارت درصدد استعفا بر آمده بود، و از کار خودش دل تنگ بود. از امام کاظم (ع) خواست وی را معذور بدارد، لیکن امام (ع) به وی اجازه نداد، لا آذن لک بالخروج من عملهم و اتق الله. [۵۲۷] و نیز خطاب به وی فرمود، لا تفعل فان لنا بک انسا و الا لاخوانک بک عزا، [۵۲۸] «از این مسؤلیت کنار نرو ما به تو نیاز داریم و تو باعث عزت برادران خویش میباشی.» اهتمام امام به علی بن یقطین در آن حد است که بر بالای کوه صفا در حق وی این گونه دعا میکند: الهی فی اعلی [ صفحه ۲۱۸] علیین اغفر لعلی بن یقطین، [۵۲۹] «خدایا، در برترین مراحل و مقام علی بن یقطین را مشمول غفران خویش قرار ده». علی بن یقطین چه نقشی میتواند ایفا نماید و ارزش کار وی تا چه مقدار اهتمام دارد که امام اصرار دارد وی پست وزارت را بپذیرد و اجازه استعفا نمیدهد و آن همه پاداش دنیایی و آخرتی برای وی ضمانت میکند؟! آنگاه در هنگام تصدی وزارت نیز هماره یار و راهنمای وی است و حتی به وی دستور میدهد طبق شیوه اهل سنت در اندرون خانه خود وضو گیرد. [۵۳۰] و حتی به وی میآموزد که خلعتی که هارون به وی هدیه کرده در نزد خودش نگهدارد تا در روز بازخواست جواب هارون را بتواند بدهد. این همه تلاش برای تصدی وزارت در نظام و دربار هارون برای چیست؟ مگر علی بن یقطین چه نقشی را به سوی تشکل همسوی اهل بیت (ع) در مقام وزارت میتواند ایفا نماید که امام همام بر وزارت ایشان این مقدار اصرار دارد؟
برگرفته از کتاب امام کاظم علیه السلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *