امامت و رهبری، حاکمان زمان, حوادث، وقایع، هجرت

نقش وزارت علی بن یقطین زمان امام کاظم

در بخشهای پیشین موضع عباسیان در برابر علویان، مورد بررسی قرار گرفت. این نکته روشن شد که عباسیان بغض و کینه فراوان نسبت به علویان داشتند و آنان را در تنگناهای شدید قرار داده بودند. عباسیان قیامها و اقدامهای اجتماعی علویان را سرکوب مینمودند. دهها نفر از آنان را در میدان و یا در زندان به قتل رساندند. در مجموع از نگاه حکومت عباسیان، علویان و شیعیان عترت سخت در فشار بودند. [ صفحه ۲۱۹] روشن است که در چنین سیاستی از لحاظ مدیریت اجتماعی و اقتصادی بر جریانهای اجتماعی چون تشیع محدودیتهای فراوان تحمیل خواهد شد. در چنین نظام و سیستم مدیریتی، انواع ناهنجاری و وضع مالیاتهای سنگین و تهی دست نگه داشتن چالشگران مورد نظر حاکمان خواهد بود. هارون میگوید من اگر حقوق و مطالبات به حق اینها را (علویان) به آنان بپردازم اینها توانمند خواهند شد. تنگ دستی اینها برای ما موجب آرامش است، فقر هذا و اهل بیته أسلم لی و لکم من بسط ایدیهم و اعینهم. [۵۳۱] «تنگ دستی ایشان (امام کاظم (ع)) و اهل بیت وی آرامش بخش تر است برای من و شما از گشاده دستی و گردن فرازی آنان». هارون نمیتواند تحمل کند امام کاظم (ع) که رهبری تشکل همسو را بر عهده دارد، متمکن باشد و تلاش دارد علویان را از حقوق مشروعشان محروم نماید. هارون حق و حقوق تشکل همسو را نمیپردازد. وی تلاش دارد با گرفتن مالیات های سنگین تشیع را در تنگنا قرار دهد. حتی اعتراف میکند اگر حقوق اینها را بپردازم اینان توانمند شده، هزاران شمشیر علیه من آهیخته خواهند کرد! [۵۳۲] . در چنین شرایطی امام کاظم (ع) چه تدبیری دارد؟ آیا تدبیری بهتر از این که شخص با نفوذ و توان مندی را در حد وزارت به صورت پنهانی در نظام حاکم بگمارد، تا گره گشای شیعیان و تشکل همسوی اهل بیت (ع) باشد؟! آیا سیاستی از این بهتر که به مثل علی بن یقطین که فردی مورد اعتماد و کارآمد [ صفحه ۲۲۰] است در قبال تعهد خدمت به شیعیان، بهشت را بر وی تضمین کند. امام نقش علی بن یقطین را این گونه گوشزد میکند: یا علی ان لله تعالی اولیاء مع اولیاء الظلمه لیدفع بهم عن اولیاءه و انت منهم یا علی، [۵۳۳] «خداوند سبحان دوستانی دارد که همراه دوستان ستمگران هستند تا از دوستان خود خطرها را دفع کند و شما از آنان هستی.» یا علی من سرا مؤمنا فبالله بدأ و بالنبی (ص) ثنی و بنا ثلث، [۵۳۴] «کسی که مؤمن شیعهای را شادمان سازد، در مرحله نخست به خدا، آنگاه به رسول الله (ص)، آنگاه به ما پیوند خورده است». علی بن یقطین اموالی که به ناحق از شیعیان گرفته میشد، از آنان آشکارا میگرفت؛ لیکن در پنهان به آنها مسترد میساخت، انه کان یجبیها من الشیعه علانیه و یردها علیهم سرا. [۵۳۵] علی بن یقطین حقوق و مطالبات به حق شیعیان را ساماندهی مینمود تا آنان به حقوق خود برسند. علی بن یقطین با اجازه امام کاظم (ع) هزینه ازدواج جوانان شیعه را پرداخت میکرد، مهریه زنان جوانان شیعه را پرداخت مینمود، امام میفرماید: صیرت مهورهن الیک و زاد ثلاثه آلاف دینار للولیمه. [۵۳۶] . علی بن یقطین هر سال دهها بلکه صدها نفر از جوانان شیعه را به حج اعزام میکرد. در سال هزینه حج ۱۵۰ یا ۲۰۰ و یا ۳۰۰ نفر را تأمین مینمود. به هر کدام ده هزار، بیست هزار درهم کمتر یا بیشتر میپرداخت، بعض [ صفحه ۲۲۱] السنین ثلاث مأه ملب او مأتین و خمسین ملبیا. بسیاری از این حجها، نیابتی از افراد متوفا صورت میگرفت. [۵۳۷] علی بن یقطین از این راه اموال کلانی به موسی بن جعفر (ع) میرساند. و امام در مواردش که شیعیان باشند، هزینه مینمود. علی بن یقطین بسیاری از سؤالات شیعیان را از این طریق مکاتبه مینمود و جواب آنها را از امام دریافت میکرد و در میان شیعیان منتشر میساخت، حق توصلا ما معکما من المال و الکتب الی ابیالحسن موسی (ع)… قرب منا فاذا هو ابوالحسن فقمنا الیه و سلمنا علیه و دفعنا الیه الکتب و ما کان معنا. [۵۳۸] . اینها برخی از محورهای اقدامهای فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی علی بن یقطین است. چند نکته مهم در این راستا میتوان بهره گرفت: نخست این که این شیوه اختصاص به علی بن یقطین و یا امام کاظم (ع) ندارد. این موضع گیری در شرایط مشابه نیز ممکن است ساماندهی شود، که در یک نظام ستمگر، شخصی به عنوان کارگزار وارد شود با این انگیزه که بخواهد و بتواند از شیعیان عترت، گره گشایی نماید. نمونه هایی دیگر را هم میتوان در تاریخ ائمه جستجو نمود. دو دیگر اینکه امام همام کمال اهتمام را در جهت گره گشایی و ساماندهی امور اجتماعی تشکل همسو دارد. وی از هیچ راهی در این جهت دریغ نمیکند. امام حتی با نفوذ در نظام مدیریتی در حد وزارت دستگاه ستم این مهم را تحقق میدهد. تمام این تلاشها در جهت حفظ و حراست از تشکل همسوی اهل بیت (ع) شکل میگیرد. [ صفحه ۲۲۲] سه دیگر این که افراد نباید خود را فریب دهند و با این گونه بهانهها وارد به نظام مدیریتی و سیاسی ستم پیشگان شوند. زیرا اگر نتوانند این هدف را تأمین کنند و اگر توان مند در این راستا نباشند، نباید با ظاهر سازی و بهانه قرار دادن خدمت به شیعیان جزو کارگزاران ستمگران قرار گیرند که در این صورت عنوان اعوان ظلمه بودن بر آنان منطبق خواهد شد. وارد شدن در نظام حکومتی ستمگران در صورتی روا است که نقش علی بن یقطین را بتواند ایفا نماید. بدین صورت نقش علی بن یقطین در حد وزارت قابل توجه است و یکی از اقدام های مهم اجتماعی امام کاظم (ع) در حفظ و ساماندهی تشکل همسو به شمار می رود.
برگرفته از کتاب امام کاظم علیه السلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *