احادیث و سخنان, امامت و رهبری، حاکمان زمان

ویژگیهای شیعه در کلام امام کاظم (ع)

امام کاظم (ع) تشکل همسو و پیروان اهل بیت (ع) را فرهنگ سازی می نماید. بسا امامان پیش از خود شیعه بودن را به ادعا و عنوان شیعه نهادن به خویشتن نمیداند؛ بلکه شیعه را فردی که در اندیشه و رفتار همگون عترت و رهبران خویش باشد، معرفی مینماید. امام کاظم (ع) پیروی از اهل بیت (ع) را به این میداند که فرد مانند عترت زلال و شفاف بیاندیشد. مانند عترت در میدانهای فرهنگی و اجتماعی و… سترگ و مقاوم باشد. بر همین اساس هماره تلاش میکردند اوصاف و [ صفحه ۲۳۹] ویژگیهای شیعه را به پیروان خود گوشزد کنند و به آنان هشدار دهند که کسی به این گمان نباشد که اگر عنوان شیعه به خود گرفت از مزایا و پاداش هایی که به شیعه وعده داده شده است، بهرهمند خواهد بود؛ بلکه باید در رفتار پیرو امام خویش باشد. بر این مهم تمام امامان معصوم تأکید دارند و تلاش دارند فرهنگ شیعه و ویژگیهای آن را بیان نموده و پیروان خویش را به رعایت آن معیارها فرا خوانند. از زبان مبارک هر کدام از شاخصهای عترت برخی ویژگیهای شیعه بازگو شده است. که پیروان عترت باید تلاش کنند این ویژگیها را در جان خویش مستقر سازند. در غیر این صورت پیرو و شیعه حقیقی نخواهند بود. امام کاظم (ع) نیز در راستای حفظ تشکل همسو و ایجاد الفت و اتحاد در میان آنان و آشنایی آنان با وظایف خویش ویژگیهای شیعه را گوشزد مینماید: الف: اولین ویژگی که میتوان گفت از زبان امام کاظم (ع) در مورد شیعه صادر شده است، آگاهی و دانش است. امام به این نکته مهم توجه میدهد که پیرو عترت باید فردی آگاه از شؤون دینی، اصول و معارف دینی و باورهای صحیح خود باشد. نیز در احکام و فروعات باید فردی عالم و فقیه باشد. از دیدگاه امام کاظم (ع) فرد شیعه نباید فردی بیسواد و بیتدبیر باشد. تفقه و آگاهی صحیح از دین کلید روشنی و راه حل پیچیدگی ها می باشد. آگاهی چراغ بالندگی و رشد است و راه رسیدن به درجات برتر میباشد، تفقهوا فی دین الله فان الفقه البصیره و تمام العباده و السبب الی المنازل الرفیعه و الرتب الجلیله فی الدین و الدنیا. [۵۷۶] آگاهی عبادت را جهت میدهد. عبادت بدون [ صفحه ۲۴۰] آگاهی به فرموده امام صادق (ع) مانند پیمودن راه بدون دیدن، یعنی بیراهه رفتن است، العامل علی غیر بصیره کالسائر علی غیر طریق. [۵۷۷] این گونه راه رفتن تنها خستگی و توان و فرسایی را به دنبال دارد. رشد و تکامل را در پی ندارد. این سخن امام ویژگی را برای پیروان بیان میکند که عبادت خشک و دگم که برخی دچار آن هستند، راه کمال و رشد نیست. اول دیدن، آنگاه رفتن. و نیز دل خوش کردن به این باور که دلت پاک باشد، هر کاری خواستی انجام دهی! این اوهام غلط را نیز اصلاح میکند. لا ابالی گری با تدین سازگار نیست. انسان شیعه باید با بصیرت و آگاهی و آشنایی صحیح و عمیق از دین متعهد به احکام دین باشد؛ رفتار خویش را با دین هماهنگ سازد. ب: حق محوری دومین ویژگی شیعه و پیرو عترت است. شیعه باید در تمام مراحل زندگی فردی و خانوادگی و اجتماعی حق محور باشد. هیچ رفتار ناحق را در مورد هیچ کسی روا نداند. هماره حق را طالب باشد و هماره حق مدار باشد. حتی در مواردی که حق گفتن به ضرر خودش باشد، نباید گرایشهای قومی، خود دوستی و خودمحوری و یا حتی دشمنی باعث بیرون رفتن از مدار حق شود. چون این دو (خویشاوندی و دشمنی)، دو عامل مهم بیعدالتی و بیرون رفتن از مدار حق میباشند، و لا یجرمنکم شنآن قوم علی الا تعدلوا.. [۵۷۸] «دشمنی با قومی، شما را از عدالت روی گردان نکند.» نیز: و اذا قلتم فاعدلوا و لو کان ذا قربی. [۵۷۹] «هنگامی که سخن میگویید عدالت را رعایت کنید، گر چه در مورد خویشاوندان باشد». [ صفحه ۲۴۱] امام کاظم (ع) این معیار را این گونه شفاف میسازد: ای فلان (خطاب به برخی شیعیان) اتق الله و قل الحق و ان کان فیه هلاکک فان فیه نجاتک ای فلان ودع الباطل و ان کان فیه نجاتک فان فیه هلاکک. [۵۸۰] «رستگاری در حق محوری است و لو شخص در ظاهر به این پندار باشد که حق گفتن و حق طلبیدن به ضررش میباشد. هلاکت و تباهی در گرایش به باطل است؛ اگر چه شخص در ظاهر بپندارد که باطل باعث سود و نفع او میباشد.» این سخن امام همام تبیین همان معیار قرآنی است که مطرح شد؛ زیرا عترت مفسر قرآن است. ج: اعتماد و نیکی به یکدیگر؛ شیعیان در رفتارهای اجتماعی باید یکدیگر را درک نمایند. باید با یکدیگر صمیمی و یک رنگ باشند. باید از صمیم قلب با یکدیگر مهربان بوده و تعاطف داشته باشند. باید در حل مشکلات اجتماعی تعامل داشته باشند. البته این معیار در کل جامعه اسلامی نسبت به همه فرق و مسلمانان باید شکل بگیرد. لیکن در مورد خود شیعیان باید تعاطف و مهربانی و اعتماد بیشتر و برتر باشد. تا آن حد شیعه باید با هم همگون و همسو و همه یک دل باشد، که هیچ گونه غل و غش در حق یکدیگر روا نداند و مورد اعتماد یکدیگر باشند و نسبت به هم دیگر بر و نیکی داشته باشند. امام کاظم (ع) خطاب به یکی از اصحاب میفرماید: شما شیعیان تا چه حد نسبت به یکدیگر مهربان و هم گرایی و نیکی دارید. آیا اگر کسی از شما نیازمند شد بدون اطلاع شخص، به صندوق وی مراجعه میکند و نیاز خود را برطرف می سازد و آن شخص بر وی ایراد نمیگیرد. وی گفت این چنین [ صفحه ۲۴۲] نیست تا این حد به هم اعتماد نداریم. آنگاه امام فرمود آنچه ما از شما انتظار داریم، برآورده نشده است. یعنی شیعه باید تا این مقدار به هم اعتماد داشته باشد و به همدیگر نیکی کند، أیاتی احدکم عند الضیقه منزل اخیه فلا یجده فیأمر باخراج کیسه فیخرج ختمه فیأخذ من ذلک حاجته فلا ینکر علیه، قال لا قال لستم علی ما احب من التواصل و الضیقه و الفقر. [۵۸۱] . د: یاری همدیگر، دیگر ویژگی شیعه و پیرو اهل بیت است. شیعیان باید تلاش کنند تا باری از دوش دیگری بردارند و نه بر آن بیفزایند. ما باید با این معیارها خود را محک بزنیم که روحیه مان چگونه است. در همسایه داری، در رفاقت و دوستی، در مسافرت با همراهان، در منزل خویش و در زندگی با همسر و فرزندان چگونه هستیم؛ آیا دوست داریم که بر دوش دیگری بار نهیم یا تلاش میکنیم باری از دوش دیگری برگیریم؟ امام کاظم (ع) میفرماید پیرو ما کسی است که گزینه دومی را انتخاب میکند، ملعون من اتهم اخاه ملعون أخاه ملعون من لم ینصح اخاه ملعون من اعتاب [۵۸۲] هل یکب الناس علی مناخرهم فی النار الاحصائد السنتهم. [۵۸۳] «از رحمت خدا دور است کسی که برادرش را متهم سازد، و کسی که خیر خواه برادرش نباشد و کسی که غیبت برادرش را بکند. آیا مردم را جز نتیجه گفتارشان چیز دیگری به آتش میکشاند؟!» هـ: بزرگ منشی؛ افراد متکبر هماره فرومایه و پست میباشند. لباس، سر و روی و بر خود باید عرف پسند باشد. تمام کارهایی که برای جامعه بشری [ صفحه ۲۴۳] مفید است، ارزشمند بوده و نکوهش ندارد. لیکن برخی از کارها نشان از پستی شخص میباشد. فرد باید از این کارها پرهیز نموده و موقعیت و شخصیت خود را حراست کند. شیعه باید در برابر دیگران با ظاهری آراسته و شاداب و متمکن جلوه گر شود، نه زبونی و پستی، یا معشر الشیعه انکم قد عاداکم الخلق فتزینوا الیهم بما قدرتم علیه. [۵۸۴] امام این سخن را به یکی از شیعیان خطاب نمود که چیز پستی را با خود همراه می برد. ز: همسرداری؛ همچنین از ویژگیهای شیعه رعایت شؤون و آداب همسرداری. همان گونه که شوهر از همسرش انتظار دارد تا خود را برای وی آراسته نماید، چشم از غیر بپوشد و تنها به شوهرش عشق ورزد، به شوهر نیز سفارش میکند که باید خود را برای همسر آراسته نماید. برای تأمین خواستههای همسرش از سر و ضع روبراهی برخوردار باشد، به گونهای که همسرش به وی علاقه مند شود و از وی متنفر نشود. امام کاظم (ع) حتی به شوهر دستور میدهد با خضاب، موهای سر و صورت خود را شاداب و جلوه گر سازد تا همسرش به وی رغبت کند، و الخضاب و التهیئه هما یزید الله عزوجل فی عفه النساء و لقد ترک النساء العفه بترک أزواجهن لهن التهئه. [۵۸۵] اگر شیعه این گونه بیاندیشد و این گونه رفتار خویش را اصلاح کند از آن مرحله از نورانیت برخوردار میشود که حتی نگاهش نورانی میشود. امام کاظم (ع) معرفی میکند: شیعتنا ینظرون بنور الله. [۵۸۶] . [ صفحه ۲۴۴] شیعه بودن به ادعا نیست شیعه بودن به اندیشه و رفتار است. امام کاظم (ع) همانند سایر شاخصهای عترت این گونه فرهنگ سازی مینماید و این گونه در بارور ساختن پیروان عترت تلاش فرهنگی دارد تا با فضاسازی و فرهنگسازی تشکل همسوی اهل بیت را از خطرها و آسیبها مصون بدارد. اینها برخی محورهای تلاشهای اجتماعی و فرهنگی امام کاظم (ع) میباشد. این تلاشها در راستای غنی سازی فرهنگ تشکل همسوی اهل بیت (ع) و متحد و بارور ساختن این تشکل میباشد. این تلاشها در ستیز با چالشهای دشمنان عترت در ابعاد گوناگون فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی میباشد. همان گونه که خوانندگان مشاهده نمودند، امام در برابر عباسیان بهترین فرصت سازی را انجام دادند و از فرصتهای موجود نیز به بهترین شیوه بهرهوری نمودند تا توانستند احکام و معارف دین و تشیع را نشر و حراست نمایند. تا توانستد تشکل همسوی اهل بیت (ع) را از بحرانها عبور دهند.
برگرفته از کتاب امام کاظم علیه السلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *